Astronomiýada birinjisi: "Centaur" synp asman jisiminiň kometa öwrülmegi sekuntda ikinji gezek görkezildi

Astronomiýa dünýäsi Gün ulgamynyň çuňlugynda görlüp-eşidilmedik kosmiki üýtgeşmä şaýatlyk edýär. “Centaur” diýlip atlandyrylýan doňan asman jisiminiň upupiter bilen Neptunyň arasyndaky sowuk we garaňky sebitde aýlanyp, işjeň kometa öwrülmegi ilkinji gezek gönüden-göni şekillendirildi. 2004-nji ýylda açylan "450P / LONEOS" atly bu syrly asman jisimi, alymlara Güne ýakynlaşanda bolup geçýän fiziki üýtgeşmeler bilen wizual toý hödürleýär.

Saturnyň agyrlyk güýji täsiri sebäpli kosmiki ýoluň üýtgemegi

Orbital takyk analizler, 450P / LONEOS-yň ykbalynyň hakykatdanam 1992-nji ýylda kesgitlenendigini görkezýär. Şol döwürde asman jisimi Saturn äpet gaz planetasyna takmynan 4,6 million kilometr geçip, planetanyň ägirt agyrlyk güýji tarapyndan tutulypdy. Bu kosmiki duşuşyk, Güne has ýakyn täze orbital ýolda ýerleşdi. Bu agyrlyk güýjüniň gyşarmagy asman jisiminiň orbitasyny daraldyp, Güne iň ýakyn ýerini upupiteriň orbitasynyň daşky çägine geçirdi.

Gemini Demirgazykdan we Jeýms Webbden taryhy açyş

Güne tarap bu mejbury syýahat, asman jisimindäki doňan gatlaklaryň gyzmagyna sebäp boldy. Gawaýidäki Gemini Demirgazyk teleskopy bilen geçirilen gözegçilikler, obýektiň özeninde dykyz gaz we tozan (koma) emele gelip başlandygyny kesgitledi. Tehnologiýanyň çäklerini öňe sürýän Jeýms Webb kosmos teleskopyndan alnan maglumatlar bu syrly buludyň himiki kodlaryny çözdi. Derňew bulutda köp mukdarda kömürturşy gazynyň we kristallaşdyrylan buz bölejikleriniň bardygyny görkezdi. Kömürturşy gazynyň bu kometa meňzeş hereketi we gaz çykaryşyny gönüden-göni herekete getirýändigi belli boldy, bu suw buglarynyň entek suwuklanmagy üçin gaty uzak.

4,5 milliard ýyllyk Gün ulgamynyň syrlary aýdyňlaşdyrylýar

Gün ulgamynyň iň gyralarynda ýerleşýän doňan asman jisimleri, adatça ulgamyň emele geliş döwründen 4,5 milliard ýyl ozal dörän amorf we gözenekli buz gurluşyna eýe. Bu gözenekli dokumanyň içinde milliardlarça ýyl bäri galan gazlar, buzuň gurluşy Günden gelýän ýylylygyň täsiri astynda kristallaşýarka sepilýär. Gaz ewakuasiýa wagtynda ýerdäki tozan bölejikleri uly tizlik bilen kosmosa zyňylýar. 450P / LONEOS-yň bu taryhy üýtgemegine her pursat gözegçilik etmek bilen, alymlar Gün Gün ulgamynyň materiallarynyň has irki döwürde ýylylyga nähili täsir edýändigini öwrenmäge mümkinçilik alýarlar. Gözlegçiler geljekde planetalaryň täze agyrlyk güýjüniň 450P-ni tutuşlygyna upupiter maşgalasyna degişli işjeň kometa öwrüp biljekdigini çaklaýarlar.