Tüweleý Kütahýada asyrlar boýy sosnalary ýok edýär

Kütahýanyň Lütfiye obasynyň golaýyndaky Türkmen dagy, soňky günlerde güýçli tupan we ýagyşdan soň uly tebigy betbagtçylyk bilen ýüzbe-ýüz boldy. Sebitdäki ýüzlerçe asyrlyk Şotlandiýanyň sosna agaçlary güýçli ýel we güýçli ýagyş sebäpli kök urup ýykyldy. Bu waka tebigaty söýýänleri we ýerli halky gynandyrdy. Tokaý hojalygy toparlary bu weýrançylygyň derejesini kesgitlemek üçin giňişleýin gözleg işlerine başladylar. Şeýle-de bolsa, soňky günlerde güýçli gar, güýçli ýel we ýagyş bu tebigy baýlyklaryň köpüsine howp saldy. Sebitdäki ýüzlerçe Şotlandiýanyň sosna agaçlary aşa tebigy hadysalar sebäpli uly zyýan çekdi.

Pilotsyz suratlar we meýdan gözlegleri bu tebigy betbagtçylygyň netijelerini ýüze çykardy. Asyrdaky agaçlaryň köpüsiniň zaýalanandygy, ýok edilendigi we agdarylandygy anyklandy. Bu ýagdaý diňe bir agaçlara däl, eýsem sebitde ýaşaýan ýabany tebigata-da ýaramaz täsir etdi.

Tebigy deňagramlylygy bozýan agyr howa şertleri

Lütfiye obasynyň müdiri Rasim Altıntaş wakalaryň sebäpleri barada beýanat berdi. Muhtar Altıntaş, maý aýynda takmynan 30 sagatlap sebitde yzygiderli gar ýagýandygyny we ýerlerde garyň galyňlygynyň 40 santimetre ýetendigini aýtdy. Gar ýagandan soň ýagyş we şemal topragy ýumşadyp, agaçlaryň ýykylmagyna sebäp boldy.

Altyntaş: "Garyň we ýagyşyň utgaşdyrylan täsiri agaçlaryň köküni gowşatdy we gar ýagmagy sebäpli ýykyldy. Käbir agaçlar kök urlanda, beýlekileri şahalaryndan döwüldi. Bu tokaýlarymyzda zynjyrlaryň ýok edilmegine sebäp boldy."

tebigy gurluşynyň zaýalanmagy diňe bir agaçlarda däl, eýsem ýabany tebigatda-da çuňňur yzlary galdyrdy. Altyntaş "Tokaýlarymyzyň iň gözel ýerlerine zeper ýetdi. Bu ýerler ýabany tebigatyň möhüm mekanydy. Haýwanlaryň gaçybatalga we gizlenýän ýerleri köplenç ýitdi. Bu pikir hakykatdanam gynandyryjy." Ilkinji bahalandyrmalara görä, Lütfiye obasynyň çäginde takmynan 15 müň kub metr tokaý emlägine zeper ýetdi. Bu görkezijiniň Türkmen dagynyň üstünden 50 müň kub metre ýetip biljekdigi çaklanylýar. Şeýle-de bolsa, takyk sanlar dowam etdirilýän gözleglerden soň belli bolar.

Tokaý guramasynyň işleri we mör-möjek töwekgelçiligi

Tokaý guramalarynyň toparlary sebitdäki zeper ýeten ýerlerde çalt işlemegini dowam etdirýärler. Zyýanlary bahalandyrmak boýunça okuwlar tamamlanandan soň, ýykylan agaçlary kesmek we satmak işleriniň ykdysadyýete girizilmegi meýilleşdiriljekdigi habar berildi. Şeýle-de bolsa, bu prosesde iň möhüm aladalaryň biri mör-möjekleriň ýokaşmagy töwekgelçiligi. Altynaş: "fallenykylan agaçlar wagtynda aýrylmasa, mör-möjekleriň ýokaşmagy başlap biler. Bu ýagdaý töwerekdäki sagdyn agaçlara-da howp salýar. Şonuň üçin bu işi çalt tamamlamak möhümdir". Häkimiýetler şuňa meňzeş wakalaryň ozal bolandygyny, ýöne bu gezek zyýanyň has köp bolandygyny aýdýarlar. Türkmen dagynda ýetirilen zyýanyň takyk derejesi jikme-jik gözden geçirilenden soň belli bolar.

Hünärmenler şeýle tebigy betbagtçylyklaryň öňüni almak üçin uzak möhletleýin meýilnamalaşdyryş we seresaplylyk çäreleriniň görülmelidigini nygtaýarlar. Tebigy deňagramlylygy goramak we ýabany tebigaty goldamak üçin has täsirli strategiýalaryň işlenip düzülmelidigi aýdylýar.