Aýrylyşmak hadysalarynda “Greenaşyl resept” ýer titremesi: Millionlarça adam bilen baglanyşykly jedel

EREN KOKA - Türkiýedäki millionlarça raýat we kazyýet işlerine ýakyndan gyzyklanýan Courtokary Kazyýetiň karary kanun we lukmançylyk dünýäsinde giň çekeleşiklere sebäp boldy. Aýrylyşmak meselesinde, ýaşyl reseptli dermanlary ulanýan we alada bozulma diagnozy goýlan erkek är-aýalyň üstünde hossarlyk derňewiniň geçirilmegi karar edildi. "Psihiatrik bejergini alýanlaryň hemmesiniň kanuny ukyby sorag edilermi?" Bu alada bilen getirdi.

Courtokary Kazyýetiň görelde almagy mümkin jedelli karary

Sebit Adalat Kazyýeti tarapyndan tassyklanan aýrylyşmak baradaky kazyýet işi Courtokary Kazyýete gelende, faýldaky "adama ynjalyksyzlyk diagnozy goýuldy we ýaşyl reseptli dermanlar ulanýardy" diýlen aýyplamalar işiň ugruny düýpgöter üýtgetdi. Courtokary Kazyýet ýerli kazyýetiň kazyýet işi boýunça lukmançylyk institutynyň hasabatynda günäkärlenýän adamyň bu aýyplamalara laýyklykda hossarlyk astyna alynmalydygy ýa-da kazyýet işi edip biljekdigi ýa-da ýokdugy barada düşündiriş bermezden karar berdi.

Appokary kazyýetiň 2-nji raýat palatasy biragyzdan kabul edilen kararda ýerli kazyýetiň ilki bilen talapçynyň hossarlyk astyna alynmalydygyny ýa-da ýokdugyny, bu ýagdaýy "deslapky mesele" hökmünde kabul etmelidigini, zerur bolsa degişli kazyýet işine başlamalydygyny we bu iş gutarýança kazyýet işini togtatmalydygyna ünsi çekdi. Şoňa laýyklykda Sebit Adalat Kazyýetiniň şikaýat arzasyny ret etmek karary ýatyryldy we birinji kazyýetiň karary ýatyryldy.

Bütin dünýäde millionlarça adama täsir edýän saglyk meselesi: Aladalylyk

Karardan soň psihiatrlar we aklawçylar aladalaryň bozulmagynyň jemgyýetde adaty bir ýagdaýdygyny bellediler. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy (BSG) tarapyndan paýlaşylan 2021-nji ýyldaky maglumatlara görä, dünýä ilatynyň takmynan 4,4 göterimine gabat gelýän 359 million adam aladalanma keselleri bilen göreşýär. Türkiýede geçirilen epidemiologiki gözlegler, aladanyň biziň ýurdumyzda iň köp ýaýran akyl saglygy meseleleriniň biridigini ýüze çykarýar.

Bu meselä baha berip, Moodist Psihiatriýa we Newrologiýa Keselhanasyndan kliniki psiholog Aleýna Damla Özcan, aladanyň aslynda adamy howplardan goraýan tebigy gorag mehanizmidigini aýtdy. Özcan keseliň tebigatyny şeýle düşündirdi: "Her bir adam ömrüniň belli bir döwründe aladalary başdan geçirip biler. Thisöne bu alada güýçlenip, adamyň gündelik durmuşynyň we jemgyýetçilik gatnaşyklarynyň hilini bozup başlanda, aladalanma keseli diýilýär. Bu ýagdaýa düşen adamlar hakyky howp bolmasa-da, hemişe we gözegçilikde saklamak kyn ýagdaýyny başdan geçirýärler.

Adwokatlar reaktiw: Medisinany diňe ulanmak hossarlyk üçin sebäp bolup bilmez

Courtokary Kazyýetiň bu karary, "aşa goragly" we "umumylaşdyrýan" sebäpler bilen kanuny toparlarda tankyt döretdi. Hünärmenler bu kararyň ýaşyl reseptli dermanlary ulanýan her bir adam üçin adalatsyz terbiýe düşünjesini döredip biljekdigini duýdurýarlar.

Aklawçy Fatih Karamercan, bu karar bilen Appokary Apellyasiýa kazyýetiniň 2-nji raýat palatasynyň alada bildirýän we ýaşyl reseptli dermanlary ulanýan her bir adam üçin hossarlyk mümkinçiliginiň derňelmegine ýol açandygyny aýtdy. Karamercan: "Şeýle dermanlar adamyň akyl ukyplaryny gönüden-göni ýok etmeýär. Olar diňe ukusyzlyk, ünsüňi sowmak ýa-da wagtlaýyn ýat meselesi ýaly akyl öndürijiligine täsir edip biljek ýaramaz täsirleri döredip biler. Kanuny taýdan dogry çemeleşme diňe diagnoz we neşe serişdelerini ulanmak däl, eýsem adamyň hossarlyk edilmegini talap edýän beýleki anyk we çynlakaý faktorlaryň bardygyny gözlemekdir."

Şuňa meňzeş pikiri goraýan aklawçy Özlem Şen häzirki wagtda köp adamyň alada we bejergi almak arkaly iş we jemgyýetçilik durmuşyny hiç hili kynçylyksyz dowam etdirýändigini ýatlatdy. Şen baha berdi, "Kazyýetde göz öňünde tutulmaly esasy kriteriýa, adamyň kazyýet işinde bolup geçýän wakalara düşünmek we öz erkini sagdyn ýagdaýda yglan edip biljekdigi. Diňe aladanyň diagnozy ýa-da ýaşyl reseptli dermanlary ulanmak hiç haçan adamy hossarlyk astynda saklamak ýa-da kazyýet işini açmak üçin ýeterlik kanuny esas bolup bilmez."