Azerbaýjandan gelen 31 türk raýatyna giriş gadaganlygy: Sanawda Fatih Erbakan we Ahmet Çakar

Azerbaýjanyň Daşary işler ministrligi 2026-njy ýylyň 21-nji oktýabrynda beren resmi beýanynda syýasatçylar, alymlar we metbugat işgärleri ýaly 31 türk raýatynyň "islenmeýän adamlar" diýlip yglan edilendigini we ýurda girmeginiň gadagan edilendigini habar berdi. Bu karar, degişli adamlaryň Azerbaýjanyň özygtyýarlylygyny we milli howpsuzlygyny nyşana alýan ýazgylary paýlaşmagy esasynda kabul edildi.

Gadaganlyk kararynyň sebäpleri näme?

Bakuwyň administrasiýasy kararyň esasy sebäbi hökmünde şahsyýetleriň köpçülige açyk beýanatlaryna salgylandy. Azerbaýjanyň Daşary işler ministrligi bu beýannamalaryň ýurduň konstitusiýa düzgünine, adamlara we dolandyryşa gönükdirilendigini öňe sürdi. Ministrligiň "Dini radikalizm esasynda güýç çalşylmagy we zorlugy öjükdirmek, dini ýigrenç we duşmançylyk" çagyryşynda gadaganlyk karary esasy elementler hökmünde görkezildi. Şeýle-de bolsa, sanawdaky atlaryň anyk aňlatmalarynyň bu çäklere degişlidigi barada anyk mysal paýlaşylmady.

Sanawda haýsy atlar bar?

Azerbaýjan tarapyndan yglan edilen 31 adamyň sanawyna syýasat, akademiýa we metbugat dünýäsinden belli atlar girýär. Syýasy ganatda gaýtadan abadançylyk partiýasynyň başlygy Fatih Erbakan, DEM partiýasynyň Kokaeli orunbasary Ömer Faruk Gergerlioğlu we HUDA PAR başlygynyň orunbasary yaahýa Uraş bar; Okuw dünýäsinden Mehmet Boynukalyn, Yusufusuf Kaplan we Ysmaýyl Kılyçarslan ýaly atlar ünsi özüne çekýär. Habar beriş serişdeleriniň agzalarynyň arasynda sport kommentatory Ahmet Çakar, köp sanly journalistsurnalist we teleýaýlymçy bar.

2026-njy ýylyň 21-nji oktýabrynda çap edilen karar bilen Azerbaýjanyň Daşary işler ministrligi 31 türk raýatynyň ýurda girmegini gadagan etdi. Ministrlik sorag edilýän adamlaryň Azerbaýjanyň milli howpsuzlygyny we konstitusiýa tertibini nyşana alýan işler bilen meşgullanýandygyny gorasa-da, ýurduň özygtyýarlylygyna garşy islendik synanyşyklara garşy kanuny çäreleriň görüljekdigini aýtdy.

Halkara hukugynda döwletleriň "persona non grata" yglan etmek hukugy özygtyýarly hukuklaryň çäginde hasaplanýar. Şeýle kararlar, adatça, diplomatik kanallar arkaly amala aşyrylýar we degişli adamlaryň pasportlaryna ýa-da syýahat resminamalaryna çäklendirmeler girizilýär. Bu proses bilen baglanyşykly garşylyklar ýa-da kanuny bahalandyrmalar degişli döwletleriň daşary işler ministrlikleriniň öňünde geçirilen diplomatik proseduralara degişlidir.

Netije

Azerbaýjan tarapyndan kabul edilen bu karar, Bakuw administrasiýasynyň milli howpsuzlyga we konstitusiýa tertibine üns berýändigini we bu ugurlarda "çydamlylyk" syýasatyna eýerýändigini görkezýär. Hususan-da Türkiýe bilen ýakyn gatnaşyklary bolan Azerbaýjanyň köpçülige mälim atlara garşy şeýle giňişleýin gadaganlyk sanawyny çap etmegi, döwletiň özygtyýarlylyk gepleşiklerini goramak kararyny açyp görkezýän hakykat.

Bu ýagdaý, döwletleriň içerki howpsuzlyk düşünjelerini we syýasy serhetlerini goramak üçin hatda dostlukly we soýuzdaş ýurtlaryň raýatlaryna-da diplomatik sanksiýalary girizmekden çekinmejekdigini görkezýär. Sanawyň mazmunynyň dürlüligi, Azerbaýjanyň diňe bir syýasy däl, eýsem ideologiki we metbugata gönükdirilen gepleşikleri hem ýakyndan yzarlaýandygyny subut edýär.

Mümkin täsirler

Bu ösüş Türkiýe bilen Azerbaýjanyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklarda belli bir wagt üçin gün tertibinde bolup biler. Degişli adamlaryň Türkiýedäki syýasy we jemgyýetçilik toparlarynda jedel atmosferasyny döretmegine garaşyp bolar. Mundan başga-da, gadagan edilen sanawdakylaryň syýahat azatlygy çäklendiriljekdigi sebäpli, olaryň Azerbaýjandaky işleri doly bes ediler.

Bu karara, şuňa meňzeş pikirleri goldaýan beýleki metbugat agzalaryna ýa-da syýasatçylara öz-özüni senzura döretmegine ýa-da Azerbaýjan baradaky beýannamalarda has seresaply diliň ulanylmagyna sebäp bolmagyna garaşylýar. Bu ýagdaý iki ýurduň arasyndaky jemgyýetçilik düşünjesinde nähili görkeziler, ýakyn günlerde diplomatik gatnaşyklara baglylykda emele geler.