BES-e 18 million gatnaşyjy barada möhüm ösüş: Gaznalardaky iň soňky ýagdaý aýdyň boldy

Maýa bazarlarynda işjeň günler başdan geçirilýän wagtynda, hususy pensiýa ulgamy (BES) çägindäki serişdeleriň howpsuzlygy we likwidligi barada iň abraýly beýannama berildi. Türkiýäniň Insurancetiýaçlandyryş Assosiasiýasynyň (TSB) prezidenti Ahmet araşar, soňky gaznanyň ýatyrylmagyndan soň pensiýa gaznalarynda likwidligiň gysylmagynyň ýokdugyny aýtdy we şeýle diýdi: "Şu wagta çenli alan maglumatlarymyz, hususy pensiýa ulgamynyň (BES) gatnaşyjylaryndaky üýtgeşmeler sebäpli üýtgeşik bir hereketiň ýa-da ulgamdan çykmak haýyşynyň ýokdugyny görkezýär." Gatnaşanlar ony ýüregine düwdi.

Recentlyakynda maýa bazarlary geňeşi (CMB) möhüm karar berdi we Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus we Bulls Portföy öönetimi AŞ tarapyndan döredilen we Türk elektron gaznasyny satyn almak we satmak platformasynda (TEFAS) 131 maýa goýum gaznasyny ýapmak bilen ýatyryş işine başlady. Bu karardan soň, tygşytlamalaryny BES-e maýa goýan 18 milliondan gowrak raýatyň gözleri, bu prosesiň serişdelerine täsir edip-etmejekdigine gönükdirildi.

CMB-iň ýatyryş karary we pensiýa gaznalarynyň berk gurluşy

TSB-nyň başlygy Ahmet ashaşar maýa goýum gaznalarynyň we pensiýa maýa goýum gaznalarynyň düýbünden başga hukuk we tehniki infrastrukturasynyň bardygyny belläp, BES-iň has berk gorag galkanlary bilen gurşalandygyny aýtdy. Tehniki, hukuk we gözegçilik mehanizmleri taýdan pensiýa gaznalarynyň aşa çydamlydygyny mälim eden araşar, soňky wakalaryň ulgamyň berkligini ýene bir gezek subut edýändigini aýtdy.

BES gatnaşyjylarynyň tygşytlamalarynyň professional portfel dolandyryş kompaniýalary tarapyndan dolandyrylýandygyny ýatladýan araşar şu möhüm maglumatlary paýlaşdy: "Bu ýerde ýene bir möhüm görkeziji, takmynan 400 pensiýa gaznasynyň 353-siniň banklara degişli portfel dolandyryş kompaniýalary tarapyndan dolandyrylmagydyr. Şonuň üçin şu güne çenli BES gatnaşyjylarymyz üçin gyssagly karar bermäge sebäp boljak ýagdaýy görmeýäris."

"Erbet kararlar gerek däl, gysga wagtyň içinde dikeldilen gaznanyň ölçegi"

Ahmet ashaşar, Borsa Stambulda wagtal-wagtal bolup geçýän gysga möhletli üýtgemeleriň pensiýa maýa goýum gaznalaryna edýän täsiriniň aşa çäklidigini we wagtlaýyn bolandygyny aýtdy we munuň esasy sebäbiniň BES gaznalarynyň portfel dürlüligi bolandygyny aýtdy. BES-iň gündelik ýa-da hepdelik hereketler däl-de, uzak möhletleýin perspektiwalar bilen bahalandyrylmalydygyny belläp, araşar gaznanyň ululygynyň gysga wagtyň içinde ýokarlanandygyny aýtdy. Şeýle hem, CMB tarapyndan ýatyrylan serişdeleriň esasan "erkin fond" görnüşindedigini we BES-iň çäginde bu töwekgelçilik çäkleri bolan serişdäniň ýokdugyny aýtdy.

21-nji sentýabrda Takasbank tarapyndan paýlaşylan maglumatlar, BES gaznalarynyň paýlanyşynyň näderejede deňagramlydygyny görkezýär. Gaznanyň umumy bukjasynyň 94 göterimini emele getirýän esasy aktiw toparlarynda; gymmat bahaly metallaryň paýy 38 göterim, paýnamalaryň 16 göterimi, döwlet karz gurallarynyň paýy 14 göterim, gaznanyň gatnaşygy we repo / ters repo amallarynyň 6 göterimi, beýleki alternatiw maýa goýum gurallarynyň paýy 20 göterim. Ashaşar, bu deňagramly gurluşyň bir marketadaky gödek hereketleriň gaznanyň tutuşlygyna zaýalanmagyna ýol bermeýändigini aýtdy.

Köp gatly audit mehanizmi we gaznanyň gözegçilik platformasy

BES-i beýleki nusgawy maýa goýum gurallaryndan tapawutlandyrýan iň uly kepillik, onuň köp gatlakly dolandyryş gurluşydygyny aýdyp, TSB başlygy ulgamyň derrew CMB we Takasbank, şeýle hem ätiýaçlandyryş we hususy pensiýa düzgünleşdiriş we gözegçilik gullugy (SEDDK) we Pensiýa gözegçilik merkezi (EGM) tarapyndan gözegçilik edilýändigini aýtdy.

Bu pudagyň uzak wagtlap dowam eden tagallalarynyň netijesinde durmuşa geçirilýän Gazna gözegçilik platformasynyň ähmiýetine degip geçmek bilen, araşar maglumatlaryň toplumlaýyn paýlaşylmagy netijesinde bolup biläýjek ýalňyşlyklary we hyýanatçylyklary has ir ýüze çykaryp boljakdygyny aýtdy. Ashaşar BES-iň güýjüniň üç esasy sütüne esaslanýandygyny aýtdy; uzak möhletli tygşytlylyk düzgüni, baý gaznanyň dürlüligi we döwlet goşandy. BES-e döwletiň 20 göterim goşýan goşandynyň ulgama uly artykmaçlyk berýändigini mälim eden araşar, gatnaşyjylaryň tygşytlamalaryny arkaýyn ösdürip biljek bu gurluşy mundan beýläk hem ösdürjekdiklerini aýtdy.

Beýleki tarapdan, 21-nji sentýabrda Pensiýa gözegçilik merkezi (EGM) tarapyndan yglan edilen iň soňky maglumatlara görä, BES we Awtomatiki gatnaşmak ulgamynda (OKS) gaznanyň umumy mukdary 2 trillion 621 milliard 854,9 million türk lirasyna ýetdi, bu sistema gatnaşyjylaryň umumy sany 18 million 278 müň 778 adam diýlip hasaba alyndy.