Birinji hanym Erdogan Samarkantda geçirilen Bütindünýä sammitinde Gazadaky çagalaryň betbagtçylygyny gozgady

Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň aýaly Emine Erdogan, Özbegistanyň Samarkand şäherinde geçirilen "Çagalaryň abadançylygyna maýa goýmak: Geljekki nesilleriň durnukly we deňhukukly ösüş ýolunyň" çäginde çykyş etdi. Çagalaryň hal-ýagdaýynyň diňe bir esasy fiziki zerurlyklar bilen däl, eýsem uruş, howa krizisi we sanly töwekgelçilikler ýaly köp ölçegli kynçylyklar bilen hem çözülmelidigini nygtap, birinji aýaly Erdogan Gazadaky çagalaryň ýüzbe-ýüz bolýan agyr gumanitar ýagdaýlaryna ünsi çekdi.

Çaga hal-ýagdaýynyň kesgitlemeleri nädip täzelenmeli?

Birinji aýaly Erdogan çagalaryň hal-ýagdaýyny adaty görkezijiler bilen ölçemegiň indi ýeterlik däldigini aýtdy we häzirki dünýäde howanyň aladasy, emeli intellekt, sanly zorluk we ünsi ulanmak ýaly täze nesil meseleleriniň çagalaryň ösüşine gönüden-göni täsir edýändigini aýtdy. Türkiýäniň bu düşünje bilen jemgyýetçilik syýasatlaryny ösdürendigini mälim eden Erdogan, maşgala edarasynyň goralmagynyň çagalaryň abadançylygynyň esasy bolup durýandygyny aýtdy.

Gazadaky çagalar başdan geçirýän gumanitar krizis näme?

Soňky 3 ýylda Gazada 21 müňden gowrak çaganyň ölendigini we 10 müňden gowrak çaganyň hemişelik maýyp bolandygyny habar beren birinji hanym Erdogan sebitdäki saglyk we bilim infrastrukturasynyň esasan weýran bolandygyny aýtdy. Erdogan 700 müň okuwçynyň bilim almak hukugyndan mahrum edilendigini belläp, Gazadaky 1 milliondan gowrak çaganyň hukuklaryny çagalaryň hal-ýagdaýyndan almak arzuwy bilen ýaşaýandygyny aýtdy we uruş sirenalary bolmazdan adalatly dünýäniň mümkin bolmajakdygyny aýtdy.

100-den gowrak ýurduň wekilçilik eden Özbegistanda geçirilen sammite Maşgala we durmuş hyzmatlary ministri Mahinur Özdemir Göktaş we NUN bilim we medeniýet gaznasynyň müdiriýetiniň başlygy doktor Esra Albaýrak hem gatnaşdy. Birinji hanym Erdogan, Türkiýäni terbiýeleýän maşgala ulgamy we Sanly dünýäde çaganyň hukuklary konwensiýasy ýaly amallar arkaly çagalary goramak üçin görülýän çäreleri paýlaşdy we halkara jemgyýetçiligini çagalaryň geljegi üçin bilelikde jogapkärçilik çekmäge çagyrdy.

Halkara sammitler çagalaryň hukuklary we goragy boýunça dünýä standartlaryny kesgitlemek we ýurtlaryň arasynda oňat tejribe mysallaryny paýlaşmak üçin platforma bolup hyzmat edýär. Türkiýe çagalary sanly dünýäden goramak we maşgala gönükdirilen sosial hyzmat modellerini ýaýratmak işinde kanuny kadalar we taslamalar bilen işjeň rol oýnaýan bolsa, şular ýaly halkara ýygnaklar bu syýasatlary dünýä derejesinde goramak üçin ulanmak we hyzmatdaşlyk üçin esas döredýär.

Netije

Birinji aýaly Erdoganyň aýdanlary çagalaryň hal-ýagdaýynyň diňe bir ykdysady ýa-da fiziki mesele bolman, eýsem global howpsuzlygyň we parahatçylygyň gönüden-göni netijesidigini görkezýär. Uruş sebitlerinde çagalaryň durmuşyna bolan esasy hukuklaryň hem bozulan dünýäsinde hal-ýagdaý kesgitlemelerini täzelemek we durmuşa geçirmek halkara jemgyýetçiliginiň esasy jogapkärçiligine öwrüldi.

Bu ýagdaý, çagalaryň hukuklary boýunça halkara mehanizmleriň, esasanam konflikt zolaklarynda has täsirli we goragly rol oýnamalydygyny görkezýär. Türkiýäniň maşgala gönükdirilen çemeleşmesi we sanly töwekgelçiliklere garşy ýerli çözgütler dünýä derejesinde model gözlemek üçin anyk mysal bolup durýar.

Mümkin täsirler

Samarkandda geçirilen sammitde öňe sürlen bu pikirler ýurtlaryň arasynda çagalaryň hukuklary we sanly howpsuzlyk boýunça täze hyzmatdaşlyk teswirnamalaryna gol çekilmegine ýol açyp biler. Esasanam uruşdan ejir çeken çagalaryň reabilitasiýasy we olaryň bilim proseslerine elýeterliligi bilen baglanyşykly halkara gaznalarynyň we taslamalarynyň köpelmegine garaşyp bolar.

Mundan başga-da, Türkiýe tarapyndan durmuşa geçirilýän modeller, ýaşy barlamak we sanly platformalara ene-atanyň gözegçiligi ýaly meňzeş hukuk kadalary bolan beýleki ýurtlar tarapyndan görelde alar. Şeýle halkara ýygnaklar çagalary goramak baradaky global düşünjäni artdyryp, ynsanperwer kömek syýasatlaryny çagalara gönükdirilen görnüşde üýtgedip biler.