Gysgaça
- Kripto dünýäsinde ýitirilen Bitcoins milliardlarça dollarlyk baýlygyň elýeterli bolmazlygyna sebäp bolýar.
- “cryptocurrency” dünýäsinde ulanyjylaryň öz maliýe howpsuzlygyny üpjün etmelidigi yzyna dolanyp bolmajak ýalňyşlyklar bilen aýdyň ýüze çykýar.
- Bank hasaplaryndaky paroly ýatdan çykarmak, adatça ýönekeý mesele hökmünde çözülse-de, Bitcoin-de zatlar başga.
“cryptocurrency” dünýäsinde ulanyjylaryň öz maliýe howpsuzlygyny üpjün etmelidigi yzyna dolanyp bolmajak ýalňyşlyklar bilen aýdyň ýüze çykýar. Bank hasaplaryndaky paroly ýatdan çykarmak, adatça ýönekeý mesele hökmünde çözülse-de, Bitcoin-de zatlar başga. “Bitcoin” -iň esasy ýörelgesi, ulanyjylaryň öz bankirleri bolmagydyr. Bu, şeýle hem, ähli jogapkärçiligiň öz egnindedigini aňladýar.
ostitirilen bitcoinleriň syry
Kripto aktiwlerini ýitirmek ýa-da parollary ýatdan çykarmak milliardlarça dollarlyk baýlygy elýeterli edip bilmez. “Bitcoin” tehniki taýdan bar bolsa-da, eýeleri tarapyndan ulanylyp bilinmez. Hasaplamalara görä, häzirki wagtda dolanyşykdaky Bitcoins-iň takmynan 20 göterimi ýitirilen ýa-da elýeterli gapjyklarda gulplanýar. Diýmek, millionlarça Bitcoins hakykatdanam dolanyşykdan çykýar.
Birnäçe ýyldan soň Howells kompýuterini ýok etdi we Bitcoin gapjygynyň şahsy açarlaryny öz içine alýan gaty diski saklamagy karar etdi. Şeýle-de bolsa, 2013-nji ýylda arassalaýyş wagtynda disk tötänleýin zyňyldy. Partneroldaşy, ulanylmadyk zatlar bilen birlikde diski zibile iberdi. Häzirki wagtda ýüzlerçe million dollarlyk baýlygyň açary Newportdaky Dokweý poliginde çuňňur jaýlanýar.
Howells diskiň takyk ýerini çaklamagy başarýar. Disk 2013-nji ýylyň awgust-noýabr aýlary aralygynda saklanýan takmynan 15 müň tonna galyndylaryň arasynda hasaplanýar. Şeýle-de bolsa, zibiliň umumy göwrümi 1,4 million tonnadan geçýär.
Jeýms Howellsiň umytlary we göreşleri
Howells diski tapmak üçin köp sanly taslamany döretdi. Emeli intellekt bilen goldanýan skaner ulgamlaryny, senagat robotlaryny, daşky gurşaw inersenerlerini we ýörite gazuw toparlaryny öz içine alýan giňişleýin meýilnamalary taýýarlady. Hat-da tapylan halatynda girdejiniň 10 göterimini Newport halkyna bermegi teklip etdi.
Şeýle-de bolsa, Newport şäher häkimligi Howellsiň ähli talaplaryny ret etdi. Zyňyndyda metan gazynyň, asbestiň we beýleki zäherli maddalaryň bolmagy gazuw-agtaryş işleriniň daşky gurşaw we ilatyň saglygy üçin howply bolup biljekdigi sebäpli garşy çykdy. Mundan başga-da, Angliýadaky galyndylar baradaky kanunçylyga görä, zibilhanada galan ähli galyndylaryň eýeçiligi häkimlige degişlidir.
Howells 2024-nji ýylda häkimlige garşy kazyýet işi açdy. Şeýle-de bolsa, 2025-nji ýylyň ýanwar aýynda Courtokary Kazyýet gaty diskiň häkimlige degişlidigi barada kazyýet işini ret etdi. Newport poligony 2026-njy ýylda ýapylar we gün energiýasy meýdanyna öwrüler, ýagny Howellsiň baýlygy ýerde hemişelik galar.
Bitcoin açarlaryny IronKey atly ygtybarly USB ýadynda saklaýan Tomas parolyny kagyz ýüzüne belläpdi, ýöne wagtyň geçmegi bilen bu belligi ýitirdi. Iň köp ýaýran parol kombinasiýalaryny synap gördi, ýöne sekiz synanyşyk şowsuz boldy. Indi onuň diňe iki synanyşygy bar.
Tomas bir ýalňyş girişiň milliardlarça dollarlyk baýlygyň hemişelik ýok bolup biljekdigini bilýär. Nýu-Yorkork Taýms gazetine beren interwýusynda bu basyşyň psihologiki täsirlerini beýan etdi. Birnäçe ýyldan soň, kiberhowpsuzlyk kompaniýasy bu takyk “IronKey” enjamyny döwmegi başarandygyny we Tomasa kömek teklip edendigini mälim etdi.
Kompaniýa, öz-özüni ýok etmek mehanizmini işjeňleşdirmän, enjamyň takmynan 200 trillion wirtual parol synanyşygyny amala aşyryp biljekdigini mälim etdi. Şeýle-de bolsa, Tomas ozal beýleki bilermenler toparlary bilen dilden şertnama baglaşandygyny aýdyp, bu teklibi kabul etmedi. Şol sebäpden, baýlygyna girmek mümkinçiligi tehniki taýdan mümkin ýaly bolup görünse-de, bu proses henizem çözülenok. Çainaliziň çaklamalaryna görä, dolanyşykdaky Bitcoinleriň takmynan 20 göterimi ýitirilýär ýa-da elýeterli däl.
Bu onlarça million adamyň gözüniň öňünde durýan, ýöne hiç wagt sarp edip bolmajak ägirt baýlygyň bardygyny görkezýär. Lostitirilen Bitcoins kyssalary köplenç şuňa meňzeş bir ssenariýa eýerýär: Adamlar Bitcoin-i peýdasyz bolanda satyn alýarlar ýa-da öndürýärler, soňra şahsy açarlaryny kompýuterde, USB taýagynda, kagyz belliklerinde ýa-da köne gaty disklerde saklaýarlar. Recordsyllaryň dowamynda bu ýazgylar ýitýär, unudylýar ýa-da tötänleýin ýok edilýär.
Ykdysady nukdaýnazardan seredeniňde, dolanyşykdaky üpjünçiligiň peselmegi galan Bitcoins-iň gytçylygyny ýokarlandyryp bahalary goldaýan faktor hasaplanýar. Başgaça aýdylanda, bir inwestoryň betbagtlygy toruň galan bölegi üçin sessiz “ýakýan” mehanizm bolup biler.
Kripto dünýäsiniň iň uly töwekgelçiligi: Adam faktory
Hünärmenleriň pikiriçe, bu hekaýalar kriptografiýa ulgamynyň iň esasy hakykatyny açýar. Adaty maliýe ulgamy ýalňyşlyklaryň öwezini dolmak mehanizmlerine esaslanýar. Nädogry geçirimler ýatyrylyp bilner, parollar täzeden düzülip ýa-da ogurlanan kartoçkalar täzeden berlip bilner. Bitcoin-de beýle howpsuzlyk tory ýok.
'Öz bankyňyz boluň' pelsepesi hem 'öz howpsuzlyk ulgamyňyz bolmak' jogapkärçiligini öz üstüne alýar. Şol sebäpli hünärmenler şahsy açarlary we dikeldiş sözlemlerini birden köp howpsuz ýerde saklamagy, fiziki ätiýaçlyk nusgalary döretmegi we bir enjama ýa-da ammar meýdançasyna maglumat bermezligi maslahat berýärler.
Jeýms Howells we Stefan Tomasyň hekaýalary kripto dünýäsiniň iň gymmat sapagyny ýada salýar: Bu ekosistemada iň uly töwekgelçilik köplenç bazar däl-de, öz ýalňyşlyklarydyr.
Bu habar çeşme habaryndan emeli aňyň goldawy bilen taýýarlandy we türk dilinden maşyn terjimesi arkaly terjime edildi. Biz nähili işleýäris?
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!