BMG 2026 Global töwekgelçilik hasabaty: Soraga gatnaşanlaryň 76 göterimi ýedi ýylyň içinde uly urşa garaşýar

Birleşen Milletler Guramasy (BMG) we Denwer Pardi uniwersitetiniň Halkara geljegi merkezi 2026-njy ýylyň 19-njy fewralyndan 24-nji apreline çenli aralykda geçirilen gözleg netijelerine esaslanyp 2026-njy ýyldaky Global töwekgelçilik hasabatyny neşir etdi. 1300 jogap seljerilip, 40-dan gowrak hasabat barlanylan gözlegde, global töwekgelçiligi kabul etmegiň üýtgemegi we 28 esasy töwekgelçilik sebiti jikme-jik edildi.

Uly söweşe garaşmak nä derejede ýokarlandy?

anketa gatnaşyjylaryň 36 göterimi ýakyn 12 aýyň içinde uly göwrümli söweşiň bolup biljekdigini, 76 göterimi bolsa ýakyn ýedi ýylda uly göwrümli söweşiň bolup biljekdigini aýtdy. 2024-nji ýylda geçirilen ilkinji gözleg bilen deňeşdirilende, uly söweşe garaşylýan ýeriň 16 ýeri ýokarlandygy we hasabatda hasaba alnan iň uly üýtgeşme bolandygy mälim edildi.

Global töwekgelçilikler haýsy sebitlerde jemlenendir?

Hasabata görä, töwekgelçiligi kabul etmek sebit boýunça üýtgeýär; Europeewropada we Demirgazyk Amerikada uruş we emeli intellekt howplary, Merkezi we Günorta Aziýada köpçülikleýin gyryş ýaraglary, Gündogar Aziýadaky maliýe krizisi, Saharanyň günortasyndaky Afrikada kanunyň höküm sürmegi, howanyň üýtgemegi we Latyn Amerikasyndaky deňsizlikler birinji orunda durýar. Geosyýasy dartgynlyk, dezinformasiýa we kanunyň gowşamagy bu töwekgelçilik ulgamynyň merkezinde durýar.

BMG we Denwer uniwersiteti tarapyndan taýýarlanan 2026-njy ýyldaky global töwekgelçilik hasabaty, 1300 gatnaşyjynyň pikiriniň sintezi we köp sanly akademiki gözleg, geosyýasy we ykdysady töwekgelçilikleriň biri-birine sebäp bolýan suratyny açdy. Howanyň üýtgemegine garşy göreşde şowsuzlyk iň möhüm global töwekgelçilik hökmünde kesgitlense-de, tehnologiki töwekgelçilikler halkara ulgamynyň iň taýyn bolmadyk ýeri hökmünde bellendi.

Global töwekgelçilikleri dolandyrmak babatynda halkara guramalarynyň duýduryş ukybyna ynam bar bolsa-da, töwekgelçiligi azaltmak we öňüni alyş çärelerine bölünip berlen serişde gatnaşyjylaryň 86 göterimi ýeterlik däl. Hasabat halkara jemgyýetçiliginiň töwekgelçilikleri kesgitlemekde üstünlik gazanandygyny, ýöne hakyky jogap beriş ukybynyň ýokarlandyrylmalydygyny görkezýär.

Netije

Hasabatyň esasy netijesi, soňky iki ýylda global howpsuzlyga düşünmek düýpgöter erbetleşdi. Geosyýasy dartgynlyk indi üzňe däl, maliýe krizisleri we tehnologiki howplar bilen baglanyşykly "töwekgelçilik toruny" emele getirýär.

Halkara guramalaryň duýduryş mehanizmleri bar bolsa-da, bu guramalaryň töwekgelçilikleri azaltmakdaky ýeterliksizligi global dolandyryş krizisiniň çuňlaşýandygyny görkezýär. Hususan-da, maliýeleşdirmegiň ýetmezçiligi öňüni alyş diplomatiýasy we tehnologiki howpsuzlyk ugurlarynda çynlakaý boşlugyň bardygyny görkezýär.

Mümkin täsirler

Bu hasabatyň netijeleri, dünýädäki döwletleriň maýa goýum kararlaryna we goranyş çykdajylaryna täsir edip biler. Aýratynam uruş töwekgelçiligi ýurtlaryň ykdysady çeşmelerini ösüşe däl-de, howpsuzlyk we goranyş sebitlerine geçirmegine sebäp bolup biler.

Mundan başga-da, tehnologiki töwekgelçiliklere garşy taýýarlygyň pes derejesi emeli intellekt we biologiki töwekgelçilikler barada has berk halkara düzgünleriniň döremegine sebäp bolup biler. Sebitdäki töwekgelçilik tapawudy ösýän ýurtlaryň howa we maliýe krizislerine has ejiz bolmagyna sebäp bolup biler.