BMG Baş Assambleýasynyň taryhynda ýatdan çykmajak we adatdan daşary pursatlar: Aýakgap zyňmakdan dinozawryň çykyşyna çenli

Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Baş Assambleýasy, döredilen gününden bäri global diplomatiýanyň merkezi bolmakdan başga-da, dünýä liderleriniň adatdan daşary hereketlerine, taryhy dartgynlylyga we ýatlamalara ýazylan gyzykly pursatlara şaýat bolmagyny dowam etdirýär. Takmynan 80 ýyllyk taryhy bolan bu halkara platforma; Arhiwinde stoluň üstünde aýakgap urýan ýolbaşçylardan başlap, zalda aglaýan bäbeklere, birnäçe sagatlap dowam eden taryhy çykyşlardan başlap garaşylmadyk protestlere çenli ýatdan çykmajak wakalary öz içine alýar.

Diplomatik krizisler we delegasiýalar çykýar

BMG Baş Assambleýasy hemişe global syýasatda iň gyzgalaňly jedelleriň we protestleriň merkezi boldy. Situationakynda Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň münbere çykanynda bu ýagdaýyň iň anyk mysaly boldy. Ysraýylyň 2023-nji ýylyň 7-nji oktýabryndan soň Gaza garşy alyp baran harby operasiýalaryna nägilelik bildirmek isleýän köp ýurtlaryň wekiliýeti, Netanýahu 2024-nji ýyldan başlap çykyş etmek üçin münbere münüp, zaldan çykdy.

81-nji ýyllyk çäre şu ýylyň 22-28-nji sentýabry aralygynda geçiriler. BMG Baş Assambleýasynyň ýokary derejeli gatnaşmak hepdesi -den öň şuňa meňzeş dartgynlyk höküm sürýär. Halkara Jenaýat Kazyýeti (ICC) tarapyndan 2024-nji ýylda Netanýahunyň garşysyna çykarylan tussaglyk kararynyň bu prosese nähili täsir etjekdigi uly gyzyklanma döredýär. Nýu-Yorkorkuň häkimi Zohran Mamdani Netanýahunyň ICC kararyna laýyklykda tussag edilmelidigini öňe sürse-de, öz ygtyýarlyklarynyň çäkleriniň muňa rugsat bermeýändigini aýtdy. ABŞ hökümeti Netanýahunyň "hiç hili tussag edilmejekdigini" berk yglan etdi.

Şuňa meňzeş diplomatik çaknyşyklar umumy mejlisler zalyny sarsdyrypdy. 1972-nji ýylda Ugandanyň prezidenti Idi Amin -iň Iňlis premýer-ministri Edward Hiti Adolf Gitler bilen deňeşdirmegi uly tolgunyşyk döretdi. 2006-njy ýylda Wenesuelanyň prezidenti Ugo Çawez BMG-nyň taryhynda iň agyr çykyşlardan biri bolup, bir gün öň şol münberde çykyş eden ABŞ-nyň prezidenti Jorj W. Buş üçin "Şeýtan düýn geldi, bu ýer henizem kükürdiň ysy gelýär" diýdi. 2018-nji ýylda ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň administrasiýasy baradaky öwgüli sözlerinden zaldan çykan gülküden soň, Trump "Bu meniň garaşýan reaksiýam däl, näme bolsa-da" diýmek bilen ýagdaýdan gaçmaga synanyşdy.

sazgylar we adatdan daşary protestler: 4 sagatlyk çykyşdan başlap, stoluň üstünde aýakgap urmagyna çenli

Adaty ýagdaýlarda, BMG Baş Assambleýasynyň ýokary derejeli gatnaşmak hepdeliginiň çäginde çykyş eden her bir lider üçin 15 minut berilýär. Şeýle-de bolsa, ýolbaşçylaryň köpüsi bu döwri geçendigi bilen bellidir. Bu ugurda döwülmez rekord Kubanyň lideri Fidel Kastro degişlidir. 1960-njy ýylda Kastro BMG taryhynda iň uzyn çykyş edip, çykyşy takmynan 4 sagat 29 minut dowam etdi. Resmi ýazgylarda iň gysga çykyş barada takyk maglumat ýok.

1960-njy ýylda bolup geçen BMG taryhynda iň köp gürlenýän anekdotlaryň biri Sowet Soýuzynyň lideri Nikita Hruşew -iň reaksiýasy boldy. Filippinleriň wekiliniň Sowet syýasatyny tankyt etmegine gahar eden Hruşýow ilki stoluň üstüne ýumruk bilen, soň bolsa aýakgaby bilen aýak basdy. BMG-nyň arhiwinde bu pursat barada aýdyň surat ýok bolsa-da, bu waka Hruşewiň ýatlamalarynda-da, şol döwrüň şaýatlarynyň ýazgylarynda-da tassyklandy. Aslynda, bu dartgynly pursatlarda Hruşewi köşeşdirmäge synanyşan irlandiýaly diplomat Frederik Boland -yň gatyşmagy wagtynda Islandiýa hökümeti tarapyndan BMG-a sowgat berlen taryhy Baş Assambleýanyň gaby döwüldi.

Premýer-ministrden çaga münberindäki dinozawr: BMG zalynyň reňkli ýüzleri

BMG Baş Assambleýasy diňe bir çekeleşikli jedeller däl, eýsem bütin dünýäni gyzdyran ýa-da daşky gurşawy goramak meselesine ünsi çeken täzeçillik pursatlaryny hem geçirdi. 2018-nji ýylda Täze Zelandiýanyň premýer-ministri indaakinda Ardern 3 aýlyk bäbek Neve bilen BMG Baş Assambleýasynyň sammitine gatnaşdy we dünýä metbugatynyň üns merkezine öwrüldi. Çagasy bilen zalda oturan, "Ilkinji bäbek" diýlen resmi ady ýazylan Ardern, çykyş edende çagasyny adamsyna ynandyrdy we dünýä liderlerine syýasat bilen enäniň bilelikde gidip biljekdigi barada berk habar berdi.

2021-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda BMG oturylyşygy bu gezek adatdan daşary "spikeri" kabul etdi. BMG Ösüş Maksatnamasy (UNDP) tarapyndan global ýylylyga ünsi çekmek üçin taýýarlanan wideonyň bir bölegi hökmünde "Frankie" atly ullakan CGI dinozawry umumy mejlisler zalyna girdi we münberiň ýolbaşçylaryna ýüzlendi. Gazylyp alynýan ýangyçlary maliýeleşdirmegi dowam etdirýän ýurtlara çagyryş eden Frankie, klimat krizisine garşy bütin dünýäde çagyryş edip, "ýok bolmagy saýlamaň" diýip duýduryş berdi

Soňky taryhda iň köp gürlenýän we wirusly pursatlaryň biri 2024-nji ýylda bolup geçdi. BMG Baş Assambleýasynda eden çykyşynda Gaitiniň Geçiş Geňeşiniň prezidenti Edgard Leblanc Fils gürlemek tolgunmasy bilen öňündäki äýnege üns bermän göni stoluň üstündäki suwy içmäge synanyşdy. Suwy özüne döken Leblanc Filsiň bu geň galdyryjy pursaty, umumy ýygnagyň aşa çynlakaý we resmi atmosferasynda ýylgyryş bilen garşylanan reňkli ýat hökmünde ýazga alyndy.