BMG hasabaty: Ysraýylyň Gazadaky istsurnalistlere eden hüjümi "Orta jenaýat" hökmünde häsiýetlendirildi

Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Palestina boýunça ýörite hasabatçysy Françeska Albanese düýn BMG Baş Assambleýasyna "Çökýän döwrüň hakykaty: metbugat" atly hasabatyny hödürledi, Ysraýylyň Gazadaky journalistsurnalistleri yzygiderli nyşana alýandygyny we palestinalylaryň seslerini basyp ýatyrmak ugrundaky tagallalaryny gözden geçirdi. Hasabatda "hakykatyň ýok edilmegi bir halkyň ýok edilmeginiň bir bölegine öwrüldi" diýilse-de, Ysraýylyň metbugat işgärlerine eden hüjümleri "orta aralyk" hökmünde häsiýetlendirildi.

Ysraýyl goşuny journalistsurnalistleri nädip nyşana alýar?

Hasabatda Ysraýyl goşunynyň 2023-nji ýylyň oktýabr aýyndan bäri 300-e golaý journalistsurnalisti öldürendigi, 400-den gowrak adamyň ýaralanandygy we 100-den gowrak journalistsurnalistiň tussag edilendigi aýdylýar. 2025-nji ýylyň 16-njy aprelinde öýünde bolup geçen hüjümde 5 maşgala agzasy bilen birlikde ömrüni ýitiren journalistsurnalistleriň takmynan 70-siniň öldürilendigi bellenilýär. Şeýle hem, 2025-nji ýylyň oktýabr aýyna çenli 150 metbugat ofisiniň weýran edilendigi we Gazadaky aragatnaşyk infrastrukturasynyň 81 göteriminiň doly weýran edilendigi mälim edildi.

Mediýa guramalarynyň we sanly platformalaryň roly näme?

Ysraýylyň Palestina tarapdary mazmuny basyp ýatyrmak üçin "Taslama Ester" atly kampaniýa geçirendigi we Google we X ýaly platformalar bilen millionlarça dollarlyk şertnama baglaşandygy hasabatda halkara metbugat guramalarynyň we sanly platformalaryň Ysraýylyň gürrüňlerini köpeltmek arkaly ýoýulmalary kadalaşdyrmagy teklip edildi. BBC, Nýu-Yorkork Taýms, CNN we Waşington Post ýaly guramalaryň Ysraýyl administrasiýasynyň çykyşyny ýaýratmak bilen palestinalylaryň sesini çäklendirýändigi öňe sürüldi.

BMG-nyň Palestina boýunça ýörite hasabatçysy tarapyndan berlen hasabatda Ysraýylyň journalistsurnalistleri öldürmek, tussag etmek, gynamak we metbugat infrastrukturasyny ýok etmek hereketleriniň genosidi ýeňilleşdirýän we jogapkärleriň jogapkärçilige çekilmeginiň öňüni alýan "araçylyk" prosesi bolandygy aýan edildi. Ysraýylyň öldüren ýa-da tussag edilen journalistsurnalistleri "Hamasyň agentleri" hökmünde häsiýetlendirip, öz hereketlerini kanunlaşdyrmaga synanyşandygy we bu maksat bilen ýörite bölüm döredendigi mälim edildi.

BMG Baş Assambleýasyna iberilen hasabatda journalistsurnalistlere garşy edilen jenaýatlaryň subutnamalaryny goramak üçin garaşsyz mehanizmiň döredilmegi talap edilýär. Döwletler palestinaly journalistsurnalistlere garşy edilen hüjümleri derňemäge we genosidiň öňüni almak üçin halkara hukugy boýunça borçlaryny ýerine ýetirmäge çagyrylýar. Degişli amal, BMG-nyň halkara synçylarynyň sebite girmegine we eden-etdilikli tussag etmeleri bes etmegine rugsat bermek talaplary bilen dowam edýär.

Netije

Berlen hasabatda maglumatlar we ismurnalistikanyň Gazadaky konflikt wagtynda gönüden-göni söweş guralyna öwrülendigi aýdylýar. Journalistsurnalistleriň maşgalalary bilen bilelikde nyşana alynmagy we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň infrastrukturasynyň yzygiderli ýok edilmegi, sebitden dünýä habarlarynyň akymyny kesmek arkaly hakykat gözleginiň öňüni almaga synanyşýandyklaryny görkezýär.

Ysraýylyň metbugata edýän basyşy we senzura amallarynyň diňe bir ýerli däl, eýsem halkara metbugat guramalaryny hem öz içine alýan giň täsire eýe bolandygyna düşünilýär. Bu ýagdaýa, konflikt zolaklarynda işleýän metbugat agzalarynyň howpsuzlygyny we söz azatlygyny goramak üçin halkara hukuk mehanizmleriniň ýeterlik däldigini çynlakaý görkeziji hökmünde kabul edip bolar.

Mümkin täsirler

BMG hasabatynyň çap edilmegi Ysraýyla edilýän halkara basyşynyň ýokarlanmagyna we journalistsurnalistleri goramak baradaky jedelleriň täzeden başlamagyna sebäp bolup biler. Hususan-da, sanly platformalaryň we Günbatar metbugat guramalarynyň bitaraplyk ýörelgeleri baradaky soraglaryň hasam çuňlaşmagyna garaşyp bolar.

Göz öňünde tutulýan hasabat geljekdäki uruş jenaýatlary derňewlerinde möhüm subutnama bolup biler. Döwletleriň metbugat işgärlerine garşy şeýle hüjümleri derňemek baradaky borçnamalaryny ýatlatmagy halkara diplomatiýa pudagynda täze sanksiýa prosesleriniň döremegine täsir edip biler.