BMG-nyň Baş sekretary Guterresiň taryhy duýduryşy: "Günbatar Şeriýa ädimme-ädim birikdirilýär"

Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Baş sekretary Antonio Guterres, BMG Baş Assambleýasynyň 81-nji mejlisiniň açylyş dabarasynyň çäginde geçirilen metbugat ýygnagynda global gün tertibini bellän beýanat berdi. Gazerde we Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky palestinalylaryň çeken gumanitar pajygasynyň hiç haçan ýatdan çykarylmaly däldigini bellän Guterres sebitdäki möhüm wakalara we halkara ulgamynyň päsgelçiliklerine ünsi çekdi.

"Iordan derýasynyň günbatar kenaryny ädimme-ädim anneksiýa etmeli"

Guterres Ysraýyl hökümetiniň Gazanyň parahatçylyk meýilnamasyny durmuşa geçirmäge razy däldigini aýtdy we Günbatar Şeriýadaky ýagdaý barada berk duýduryş berdi. Palestina topraklaryny basyp alan Ysraýyl göçüp gelenleriň üsti bilen sebitiň "anneksiýa basyşyna" sezewar bolýandygyny mälim eden Baş sekretar: "Günbatar Şeriýany ädimme-ädim anneksiýa etmeli" diýdi. Ysraýyl administrasiýasynyň içerki garaýşy sebäpli Gazanyň Parahatçylyk Geňeşiniň bu prosesi öňe sürmekde uly kynçylyklary başdan geçirýändigini bellän Guterres, birinji we ikinji etap diýlip atlandyrylýan soňky synanyşyklaryň ýene-de Ysraýylyň oppozisiýasy bilen duşuşandygyny düşündirdi.

Iki döwletli çözgüt we Gazanyň ýol kartasy

Guterres, BMG hökmünde parahatçylyk meýilnamasyny durmuşa geçirmek üçin güýçli tagalla edýändiklerini we soňky maksatlaryny paýlaşýandyklaryny mälim etdi. Guterres, Hamasyň kem-kemden ýaragsyzlandyryljak we Ysraýyl goşunynyň Gazadan ýuwaş-ýuwaşdan çykarylýan formula ünsi jemleýändigini aýtdy; Ol sebite üznüksiz ynsanperwer kömeginiň berilmelidigini we Gaza bilen Günbatar Şeriýanyň arasynda fiziki baglanyşyk gurulmalydygyny öňe sürdi. Baş sekretar bu ädimler bilen iki döwletli çözgüt perspektiwasyny düýbünden ýok edip biljek wagtlaýyn Gazanyň çözgüdiniň öňüni almak isleýändigini aýtdy.

"Howpsuzlyk Geňeşi ysmaz"

Global ulgamyň we köpmilletli institutlaryň netijeliligini ýitirendigine ünsi çeken Antonio Guterres, BMG Howpsuzlyk Geňeşiniň (UNSC) häzirki gurluşyny berk tankytlady. Dünýädäki geosyýasy bölünişiklere ünsi çekip, Guterres Howpsuzlyk Geňeşinde käbir halkara güýçleriniň özleriniň halkara hukugyny bozýan ulgamlaryň gulplanandygyny aýtdy. Bu ýagdaý UNSC-ni diýen ýaly ysmaz etdi diýen Baş sekretar, geňeşiň içindäki giňişleýin özgertmeleriň "mutlak ileri tutulýan meselä" öwrülendigini aýtdy. Häzirki kynçylyklaryň elektrik paýlanyş meselesidigine ünsi çekip, Guterres agza döwletleri halkara hukugyna we BMG düzgünnamasyna boýun bolmaga çagyrdy.

Eastakyn Gündogara we Ukraina-Russiýa urşuna tankydy çagyryş

Eastakyn Gündogarda barha möwjeýän dartgynlygy azaltmagyň halkara jemgyýetçiliginiň ileri tutulýan ugur bolmalydygyny ýatladýan Guterres, ähli taraplary parahat ilata garşy hereketleri bes etmäge çagyrdy. Şeýle hem, halkara hukugyna laýyklykda Hormuz we Bab al-Mandab bogazynda nawigasiýa azatlygyny gaýtadan dikeltmegiň möhümdigine ünsi çekdi. Baş sekretar öz çykyşynda Ukraina-Russiýa urşuny hem öz içine alýan konfliktleriň dünýä derejesinde weýrançylykly täsirleri döredendigini we parahat ilatyň ejir çekendigini aýtdy we taraplaryň adalatly we dowamly parahatçylyga tarap ilkinji ädim hökmünde haýal etmän ot açyşlygy yglan etmegini isledi.