BRICS sammitiniň taryhy jarnamasy: Palestinalylaryň mejbury göçmegine gödek reaksiýa

Agza ýurtlar Hindistanyň paýtagty Nýu-Delide ýygnandylar we ýolbaşçylar derejesinde geçirilen möhüm ýygnakdan soň dünýä ulgamyny emele getirjek möhüm kararlar berdiler. BRICS liderleriniň 18-nji sammiti tamamlanandan soň köpçülige ýetirilen "Çydamlylyk, innowasiýa, hyzmatdaşlyk we durnuklylyk üçin bina" atly bilelikdäki jarnamada gumanitar krizisleriň we halkara hukugynyň bozulmagyna, esasanam Eastakyn Gündogarda giňişleýin maglumat berildi.

Gumanitar koridora we Gazadaky mejbury migrasiýa syýasatlaryna aç-açan garşylyk

Sammitden soň çap edilen jarnamada Gaza zolagynda bolup geçen betbagtçylyga ünsi çekdi we Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň (UNSC) degişli kararlaryna şertsiz hormat goýulmalydygy aýdyldy. Tekstde, Gazada 2025-nji ýylyň oktýabr aýynda ylalaşylan ylalaşyga garamazdan harby işjeňligiň we zorlugyň dowam etdirilmegi barada çuňňur alada bildirilýändigi aýdyldy we ähli taraplary hemişelik parahatçylygy saklamaga we hiç hili päsgelçiliklere duçar bolmazdan sebite doly ynsanperwer kömeginiň berilmegini üpjün etmäge çagyrdy.

Jarnamanyň iň täsir galdyryjy taraplaryndan biri, palestinalylary öz topraklaryndan aýyrmak synanyşyklarydy. Resminama: "Biz palestinalylaryň Gaza zolagyndan zor bilen göçürilmegine gönükdirilen islendik syýasaty togtatmaga çagyrýarys; palestinalylaryň aýrylmaz hukuklaryna zyýan ýetirip biljek we basyp alyşlygy kanunlaşdyrýan ýa-da uzaldyp biljek düzgünler baradaky aladalarymyzy bildirýäris." Sebitiň geografiki we demografiki gurluşyny üýtgetmäge gönükdirilen islendik ädimiň düýbünden garşy boljakdygy nygtaldy.

Iýerusalimiň taryhy ýagdaýy we Palestinanyň BMG agzalygy üçin doly goldaw

Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky Palestina topraklaryny basyp alan ysraýylly göçüp gelenleriň hukuklarynyň bozulmagyna ünsi çekip, BRICS ýolbaşçylary basyp alnan ýurtlarda halkara hukugyna ters gelýän ähli hereketlere garşydyklaryny mälim etdiler. Palestina döwletiniň Birleşen Milletler Guramasynyň doly agzasy hökmünde kabul edilmegine tutanýerli goldaw berilýändigini tassyklaýan beýannamada Iýerusalimiň kanuny we taryhy ýagdaýynyň birtaraplaýyn hereketler bilen üýtgedilip bilinmejekdigi aýdyldy.

Iýerusalimdäki mukaddes ýerleriň eldegrilmesizligini nygtaýan bilelikdäki beýannamada ähli ynanç toparlarynyň hiç hili päsgelçiliklere duçar bolmazdan bu ybadat merkezlerine girip we ybadatlaryny erkin ýerine ýetirmelidigi nygtaldy.

Liwanda özygtyýarlylyga ünsi we UNSC karary 1701

Eastakyn Gündogardaky dartgynlylygyň ýene bir merkezi bolan Liwandaky wakalary ýakyndan yzarlaýan BRICS jemgyýeti, ýurtda baglaşylan ýaraşyk şertnamasyndan kanagatlanma bildirdi. Relevanthli gatnaşyjylaryň şu şertnamanyň şertlerini berjaý etmelidigi we UNSC 1701 belgili kararynyň doly ýerine ýetirilmegi talap edildi.

Liwanyň territorial bitewiligini we özygtyýarlylygyny yzygiderli bozýandygyny ýazgaryp, ýolbaşçylar Ysraýyly Liwan hökümeti bilen baglaşylan şertnamany ýerine ýetirmäge we harby güýçlerini Liwan basyp alan ýerlerinden doly çykarmaga çagyrdy.

Global güýç balansy üýtgeýär: BRICS-iň ulalmagy prosesi

Hytaýyň, Russiýanyň, Braziliýanyň we Hindistanyň gatnaşmagynda 2009-njy ýylda "BRIC" ady bilen düýbi tutulan we ägirt uly ösýän ykdysadyýetleri bir üçegiň astynda jemleýän platforma, taryhy prosesiň dowamynda global geosyýasatyň iň möhüm aktýorlarynyň birine öwrüldi. 2011-nji ýylda Günorta Afrika Respublikasynyň goşulmagy bilen "BRICS" adyny alan bu topar, giňeltmek strategiýasyny tutanýerlilik bilen dowam etdirdi.

2024-nji ýylda Müsüriň, Efiopiýanyň, Eýranyň, Saud Arabystanynyň we Birleşen Arap Emirlikleriniň we 2025-nji ýylda Indoneziýanyň gatnaşmagynda jemgyýet agzalarynyň sanyny 11-e ýetirdi. Soňky ýaýbaňlaşma tolkuny bilen BRICS häzirki wagtda dünýä ilatynyň takmynan ýarysyny we dünýä ykdysady önümleriniň takmynan 40 göterimini tutýan ägirt uly bileleşige öwrüldi.