Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň üç sany uly krizis üçin global duýduryşy: Kongoda Ebola, Gazadaky gumanitar drama we Nepaldaky suw heläkçiligi

Akkreditlenen metbugat birleşiginiň (ACANU) agzalary bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Genevaenewadaky ofisinde duşuşmak, Bütindünýä Saglyk Guramasynyň (BSG) Baş müdiri Tedros Adhanom Gebreyesus dünýä derejesinde alada döredýän üç sany ynsanperwer we sanitariýa krizisi barada möhüm sözler aýtdy. Kongo Demokratik Respublikasynda görlüp-eşidilmedik Ebola epidemiýasy, Gaza zolagynda çuňlaşan gumanitar betbagtçylyk we Nepal-Hytaý serhedindäki güýçli suw joşmalary BSGG-nyň adatdan daşary ýagdaý çäreleriniň gün tertibinde esasy orun eýeledi.

Kongo Demokratik Respublikasynda taryhda iň çalt ýaýran ebola epidemiýasy

Kongo Demokratik Respublikasyndaky häzirki ýagdaýa baha bermek bilen, Gebreýsus sebitdäki Ebola epidemiýasynyň taryhda ikinji orunda durýandygyny we iň çalt ýaýrandygyny mälim etdi. Keselleriň sanynyň 6 müňden geçendigini we ölenleriň sanynyň 3 müňe ýetendigini mälim eden Baş müdir, epidemiýanyň eýýäm 6 welaýatyň 60 saglyk sebitini öz içine alýan ägirt uly geografiýa täsir edendigini habar berdi. Aýratynam, Ituri welaýatynyň epidemiýanyň merkezi hökmünde öz ýagdaýyny saklaýandygy, keselleriň 85 göterimine we ölümiň 88 göterimine eýe bolandygy aýratyn nygtaldy.

Gebreyesus ölenleriň köpüsiniň bejeriş merkezleriniň daşynda ýüze çykmagynyň iň uly alada döredýändigini mälim etdi we merhumyň howpsuz usullar bilen jaýlanmagy wirusyň ýaýramagyna sebäp boldy diýdi. Aragatnaşyk sanawynda bolmadyk adamlaryň arasynda ölenleriň entek açylmadyk gizlin ýaýlym zynjyrlaryny görkezýändigini mälim eden BSGG-nyň ýolbaşçysy, bu zynjyrlar doly bozulmasa, epidemiýanyň DRK, goňşy ýurtlar we tutuş sebit üçin çynlakaý howp abandyrjakdygyny aýtdy. Gebreýs sebitiň onlarça ýyl bäri konflikt, garyplyk we açlyk bilen göreşip gelýändigini ýatladyp, BSGG-nyň sebite 330 tonnadan gowrak gyssagly kömek materiallaryny we 300 hünärmen iberendigini aýtdy. Şeýle hem, Angliýada we Kanadada Bundibugyo wirusyna garşy işlenip düzülen iki sany täze sanjym üçin howpsuzlyk synaglarynyň dowam edýändigini we bar bolan Zaire ebolawirus waksinasynyň bu wariantyna täsirini synlamak üçin oktýabr ýa-da noýabr aýlarynda DRK-da netijelilik synaglarynyň başlanjakdygyny habar berdi.

Gyşdan ozal Gazadaky saglyk ulgamy ýykylmak howpy abanýar

Gabre zolagyndaky gumanitar krizis barada durup geçen Gebreýs, gyş aýlarynyň golaýlamagy bilen jemgyýetiň saglygyna howp abanýandygyny aýtdy. Ol köp adamly çadyr lagerlerinde ýaşamak üçin göreşýän parahat ilatyň kanalizasiýa suwlarynyň, ýygnanan hapalaryň we arassa suwuň ýoklugy sebäpli uly howp astyndadygyny aýtdy. Gebreýs suwuň hapalanmagy sebäpli ýiti suwly içgeçme ýagdaýynyň şu ýyl iki esse artandygyny mälim edip, ýagyş bilen epidemiýa keselleriniň döremek howpunyň artjakdygyny we Gazanyň eýýäm aşa köp saglyk infrastrukturasynyň bu ýüki göterip bilmejekdigini aýtdy.

Gazada protez we bejeriş hyzmatlaryna mätäç 6,600 amputyň bardygyny belläp, BSGG-nyň ýolbaşçysy Ysraýylyň iki ýyldan gowrak wagt bäri sebite protez we bejeriş enjamlarynyň girmeginiň öňüni alandygyny aýtdy. BSGG-nyň ynsanperwer kömek bölüminiň başlygy Tereza Zakaria islendik ýagdaýda Gazadaky jany halas etmek üçin işlejekdiklerini mälim etdi we halkara jemgyýetçiligini sebite päsgelçiliksiz gumanitar kömek koridoryny açmaga çagyrdy.

Nepal bilen Hytaýyň serhedindäki suw joşmasy: Müňlerçe adam öldi

Geçen hepde Nepal-Hytaý serhedinde bolup geçen duýdansyz suw joşmasy barada aýdyp, Gebreýsus weýrançylygyň derejesini açdy. Nepalda 1000-den gowrak adamyň ölendigini we müňlerçe adamyň henizem dereksiz ýitendigini mälim eden Baş direktor, Hytaý tarapynda-da ýitgi çekendigini aýtdy. Ol infrastrukturanyň çökmegi we saglyk öýleriniň ulanylmazlygy sebäpli köp ilatly nokadyň dünýäden kesilendigini aýtdy. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň sebitde gyssagly kömek serişdeleri we hünärmenler bilen ýerleşdirilendigini mälim eden Gebreýs, häzirki ileri tutulýan ugurlarynyň epidemiýalaryň öňüni almak we esasy saglyk hyzmatlaryny dikeltmekdigini aýtdy.

Ebola wirusynyň taryhy taryhy we howpy

1976-njy ýylda Nzara, Sudanda we Yambuku, DRC-de bir wagtyň özünde ýüze çykan Ebola wirusy adyny DRK-nyň Ebola derýasyndan alýar. 2013-nji we 2017-nji ýyllar aralygynda Günbatar Afrikada (Gwineýa, Liberiýa, Sierra Leone) epidemiýada wirus 30 müň adama ýokaşdy we 11 müňden gowrak adamyň ölümine sebäp boldy. Şu ýylyň maý aýynda DRK-nyň Ituri welaýatynda ýüze çykan täze epidemiýa tolkuny bilen, Bundibugyo wariantyna garşy tassyklanan bejerginiň ýa-da sanjymyň bolmazlygy dünýä saglygy goraýyş edaralaryny gorkuzmagyny dowam etdirýär.