Çagalarda ADHD alamatlaryna üns beriň: Irki diagnoz akademiki we jemgyýetçilik üstünliklerini ýokarlandyrýar

Çagalykdan başlaýan we dogry ýol görkezilmese, ululykdaky adamlaryň durmuşyny kynlaşdyrmagy dowam etdirýän üns ýetmezçiligi we giperaktiwlik bozulmasy (ADHD) häzirki döwürde iň köp ýaýran neýro-ösüş meseleleriniň biridir. Köplenç ýönekeý "gödeklik" ýa-da "aşa işjeňlik" hökmünde kabul edilýän bu ýagdaý, çagalaryň akademiki karýerasyndan başlap, jemgyýetçilik gatnaşyklaryna çenli köp ugurlara ýaramaz täsir edip biler. Medisina Park Ordu keselhanasyndan psiholog Ferahnaz Şeyma ılmaz ADHD-den irki habarlylygyň we dogry gatyşmagyň usullarynyň çagalaryň durmuş derejesini ýokarlandyryp biljekdigini möhüm düşündirdi.

Çagalykdan mekdep ýyllaryna çenli: ADHD alamatlaryny nädip tanamaly

Psiholog Ferahnaz Şeyma ılmylmaz ADHD alamatlarynyň adatça 3-4 ýaşynda ýüze çykyp başlaýandygyny, ýöne düýbüniň has ir goýlup bilinjekdigini we bäbeklikdäki signallara ünsi çekendigini aýtdy. Çagalygynda yzygiderli dynç alýan, uklamakda kynçylyk çekýän we köşeşmekde kynçylyk çekýän çagalaryň soňky ýyllarda töweregindäkiler tarapyndan "tertipsiz" ýa-da "gödek" diýip atlandyrylyp bilinjekdigini aýtdy. Hünärmen, düzgünleri berjaý etmekde kynçylyk çekmek, dostluga laýyk gelmezlik we okuwda üstünlikleriň duýdansyz peselmegi, esasanam mekdep durmuşynyň başlamagy bilen ADHD-iň şübhelenmesini güýçlendirýändigini aýtdy.

Giperaktiwlik we üns ýetmezçiligi: Her çagada başgaça ösýär

Psk, neýro-ösüş ulgamynyň bozulmagy bolan ADHD-iň her bir çagada birmeňzeş kliniki suratyň ýokdugyny aýtdy. Yyllmaz bu ýagdaýyň dürli görnüşleriniň bardygyny aýtdy. Giperaktiwlik we impulslylyk käbir çagalarda görnükli bolsa-da, beýlekilerde diňe üns ýetmezçiliginiň agdyklyk edip biljekdigini aýdan Yylmaz, "Giperaktiwligi ýokary bolan çagalar synpda oturyp bilmeýärler, sapak wagtynda hemişe durup bilmeýärler, nobatlaryna garaşmakda we sabyrsyzlyk garaýyşlaryny görkezmekde kynçylyk çekýärler."

Gündelik durmuşy ysmaz edýän gizlin howp: Üns ýetmezçiligi

Şaýy puluň beýleki tarapynda üns ýetmezçiliginiň diňe bir mekdebiň üstünliklerini däl, eýsem gündelik durmuş düzgünlerini hem bozýandygy aýdyldy. Esasy üns ýetmezçiligi bolan çagalaryň üns merkeziniň gaty gysgadygyny görkezip, Psk. Ferahnaz Şeyma ılmylmaz; Bu çagalaryň öý işlerini ýerine ýetirmekde kynçylyk çekýändiklerini, ýygy-ýygydan zatlaryny ýitirýändiklerini, ýatdan çykýandyklaryny we meýilnamalaşdyrmak we guramaçylyk ukyplarynyň pesdigini aýtdy. Şeýle hem, uzyn we çylşyrymly görkezmelere eýermegiň bu çagalar üçin çynlakaý meseledigini aýtdy.

Maşgalalaryň çemeleşmesi bejergide üstünlik gazanmakda möhüm rol oýnaýar

Psiholog, DEHB keseli bilen kesellän çaganyň ösüş prosesinde maşgala aragatnaşygynyň we ene-atanyň garaýyşlarynyň möhüm ähmiýete eýe bolandygyny aýtdy. Yyllmaz, öýde döredilen buýrugyň bejeriş işini goldaýandygyny aýtdy. Gündelik tertip-düzgüni berjaý etmegiň, düzgünleri aç-açan we yzygiderli ulanmagyň we oňyn gylyk-häsiýetlere derrew baha bermegiň wajypdygyna ünsi çekip, hünärmen aşakdaky teklipleri berdi: "Çagalar üçin fiziki jezadan hökman gaça durmaly. Çaga negatiw hereket görkezse, derrew jedelleşmegiň ýerine, ilki bilen köşeşmegine garaşmaly, soň bolsa özüni alyp barşynyň netijeleri ara alnyp maslahatlaşylmaly".

Irki diagnoz we hünärmen goldawy durmuşyň hilini ýokarlandyrýar

Psiholog Ferahnaz Şeyma ılmaz, çagalarynda giperaktiwlik, impulslylyk ýa-da ünsüni bölmek ýaly alamatlary görýän maşgalalara wagt ýitirmezden hünär goldawyny gözlemelidigini ýatlatdy we irki diagnozyň güýjüne ünsi çekdi. Dogry gatyşmalar we wagtynda berlen hünärmen goldawy netijesinde çagalaryň akademiki üstünlikleriniň we jemgyýetçilik gatnaşyklarynyň görnetin gowulaşyp biljekdigini mälim eden Yyllmaz, bu alamatlary wagtlaýyn höwes ýa-da zaýalanmak hökmünde görmek we hünärmen bilen maslahatlaşmak üçin möhüm çäkdigini aýtdy.