Çagany goramak baradaky kanuna öwrülişik üýtgeşmeler resmi gazetde çap edildi

Türkiýedäki ýetginjekleriň adalat sistemasy we maşgala kanuny bilen baglanyşykly jenaýat sanksiýalarynda düýpgöter üýtgeşmeleri göz öňünde tutýan Çagalary goramak baradaky kanuna üýtgetmeler girizmek baradaky Kanun resmi gazetde çap edilenden soň güýje girdi. Täze hukuk düzgüni çagalary goramakdan başlap, jenaýat jogapkärçiligine çekmek, ýarag saklamak borçnamalaryndan başlap, maşgala kanunlaryndan gelip çykýan jogapkärçilikleri bozmak ýaly köp ugurda täze düzgünleri getirýär. Çagalaryň howpsuzlygyna howp salýan ululara berilýän jezalaryň ep-esli ýokarlanandygy bellärliklidir.

Gunarag saklanyşyna we maşgala kanunlarynyň bozulmagyna äsgermezlik üçin agyr jeza

Täze kanunyň çäginde, ýarag, pyçak we beýleki gurallar baradaky kanuna täze madda goşulanda, ýaragyň çagalaryň elinde saklanmazlygy üçin berk sanksiýalar girizildi. Seresapsyzlyk sebäpli ýaragyň çaga tarapyndan ele salynmagyna sebäp bolan adamlar, has agyr jenaýat döretmese, 1 ýyldan 3 ýyla çenli azatlykdan mahrum ediler.

Maşgala edarasynyň we çagalaryň goragyny güýçlendirmek maksady bilen, Türkiýäniň Jenaýat kodeksinde maşgala kanunlaryny bozanlygy üçin jezalar hem artdyryldy. Maşgala kanunlaryndan gelip çykýan ideg, bilim we goldaw borçlaryny ýerine ýetirmeýänlere berlen "1 ýyla çenli" türme tussaglygy 3 aýdan 2 ýyla çenli üýtgedildi. Spouser-aýalynyň göwrelidigini bilýän ýa-da ýaşaýan göwreli aýalyny ejiz ýagdaýda galdyran adamlar üçin türme tussaglygynyň iň pes çägi 3 aýdan 6 aýa çenli ýokarlandyryldy we iň ýokary çägi 1 ýyldan 2 ýyla çenli ýokarlandy. Häkimiýet hukugy ýatyrylan hem bolsa, alkogol, neşekeşlik ýa-da mertebäni peseltmek bilen çagalarynyň saglygyna we ahlagyna howp salýan ene-atalara berilýän jeza 1 ýyldan 3 ýyla çenli azatlykdan mahrum etmek hökmünde kesgitlenýär.

ýetginjekleriň jeza ulgamynda täze döwür: Bilim edaralaryna geçmek kynlaşýar

Jeza we howpsuzlyk çärelerini ýerine ýetirmek baradaky kanuna girizilen üýtgetmeler bilen kämillik ýaşyna ýetmedik tussaglaryň jezalandyryş möhleti üýtgedildi. Mundan beýläk kämillik ýaşyna ýetmedik tussaglar türme tussaglyklaryny gönüden-göni kämillik ýaşyna ýetmedik okuw jaýlarynda başlamazlar; Muňa derek, jeza çäresi ilki ýapyk kämillik ýaşyna ýetmedik jeza edaralarynda başlar. Iş kesilenler özlerini gowy alyp barmak kararyna gelenlerinden soň, okuw jaýlaryna göçmäge rugsat berler. Mundan başga-da, 12-18 ýaş aralygyndaky çagalar; Jynsyny, beden taýdan ösüşini we jenaýatyň görnüşini göz öňünde tutup, ýapyk türmeleriň aýry bölümlerinde saklanar.

Çagalary bilim edaralaryna ibermek baradaky kararlar, iň azyndan bir hünärmeniň, şol sanda psiholog, pedagog, jemgyýetçilik işgäri we Türk adwokatlar birleşiginiň Çagalar hukuklary komissiýasynyň aklawçysy ýaly iň azyndan bir hünärmeniň gatnaşmagynda baha berler. Bilgeşleýin jenaýatlar üçin 3 ýyl ýa-da ondanam az, oýlanyşyksyz jenaýatlar üçin 5 ýyl ýa-da ondan az jeza berlen çagalaryň göni okuw jaýlarynda ýerine ýetirilmegi dowam etdiriler. Şertli boşatma hasaplamalarynda, çaga 15 ýaşyna ýetýänçä türmede oturan her gün, terrorçylyk, jynsy jezasyzlyk we neşe söwdasy ýaly agyr jenaýatlary hasaba almazdan 2 gün hasaplanar.

"Jenaýatçylyga gönükdirilen" adalgasy Taryh: "Gaýtadan gönükdirme çäreleri" gelýär

Kanun üýtgetmesi bilen kanunlardaky "çaga jenaýata çekildi" jümlesi düýbünden aýryldy we ýerine "kazyýet işinde çaga" sözlemi berildi. Täze "ýol görkeziji çäreler", kazyýet işinde jenaýat jogapkärçiligini çekmeýän çagalar üçin çagalara mahsus howpsuzlyk çäreleri hökmünde kesgitlenildi. Bu çäreler aşakdaky sözbaşylar astynda amala aşyrylar:

Sosial we jemgyýetçilik hyzmatlary çäresi: Çagalara ösüşe goşant goşmak üçin döwlet edaralarynda 20 sagatdan 300 sagada çenli işlemäge rugsat berler.

Sanly töwekgelçiliklerden goramak üçin çäre: Çagalar tarapyndan ulanylýan sanly enjamlar 3 aýdan 2 ýyla çenli aralykda gözden geçiriler we töwekgelçilikli platformalara girişleri petiklener.

Kitap we kitaphananyň çäresi: Bellenen kitaphanalarda 20-300 sagat aralygynda işlemek ýa-da bellenen eserleri okamak borjy ýerine ýetiriler.

Daşky gurşawa hormat we daşky gurşawy arassalamak çäreleri: Seýilgählerde, baglarda we plýaacheslarda daşky gurşawy arassalamak we tokaý döretmek işlerine gatnaşmak üpjün ediler.

Neşekeşlige garşy göreş çäresi: Temmäki, alkogol, neşe we özüni alyp barş endiklerini bejermek üçin dikeldiş maksatnamalary durmuşa geçiriler.

Pyçak satmak we daşamak boýunça berk gözegçilik we adatdan daşary ýagdaý buýruklary

Misalňyşlyk kanunyna goşulan "Maksatsyz pyçak götermek" düzgüni bilen, ygtyýarly iş ýerleriniň daşynda her dürli kesmek, deşmek we gögermek gurallaryny satmak we görkezmek gadagandyr. 2026-njy ýylyň 1-nji dekabryndan güýje girjek bu düzgünnamanyň çäginde bu enjamlary 18 ýaşa ýetmediklere satmak ýa-da daşamak gadagandyr. Düzgünleri ýerine ýetirmediklere 5 müň TL jerime ýa-da ýagdaýyň agyrlygyna baglylykda 10 müň TL administratiw jerime tölener.

Mundan başga-da, saglyk edaralary endik, akyl hassalygy ýa-da ýokanç kesel sebäpli özlerine ýa-da daşky gurşawyna howp salýan çagalar üçin 24 sagadyň dowamynda gyssagly gorag hasabatyny taýýarlar. Lukmançylyk geňeşiniň hasabatyna laýyklykda kämillik ýaşyna ýetmedik kazy 48 sagadyň dowamynda karar berer. Gorag çärelerine ters hereket edýän ene-atalar ýa-da hossarlar kämillik ýaşyna ýetmedik kazynyň karary bilen 3 günden 10 güne çenli repressiw azatlykdan mahrum edilip bilner.