Çep global gorag ägirtleri: ASELSAN birinji ýarymda taryhy bir Stocka rekordyny goýdy

Dünýädäki barha möwjeýän geosyýasy dartgynlyklar we sebitdäki konfliktler goranmak we awiasiýa pudagyny dünýä bazarlarynyň merkezine öwürdi. Eastakyn Gündogarda gyzgyn çaknyşyklar, dört ýyldan gowrak wagt bäri dowam edip gelýän Russiýa bilen Ukrainanyň arasyndaky uruş we ABŞ-nyň / Ysraýyl-Eýranyň dartgynlygy dünýä derejesinde harby maýa goýumlaryny döretdi. Mundan başga-da, Japanaponiýa bilen Hytaýyň arasyndaky döwürleýin dartgynlyk we ABŞ-nyň Wenesuela garşy goşulyşmagy ýaly möhüm wakalar ýurtlaryň howpsuzlyk çykdajylaryny çalt ýokarlandyrmagyna sebäp boldy. Goranyş býudjetleriniň köpelmegi bir exchangeada söwda edilýän goranyş ägirtleriniň aksiýalarynda gönüden-göni öz beýanyny tapsa-da, Türkiýäniň tehnologiýa lideri bu işde iň ajaýyp üstünlik gazandy.

Global geosyýasy dartgynlyk Goranmak pudagyny güýçlendirdi

Bütin dünýäde goranyş býudjetlerine täzeden seredilmegi we iň ýokary derejä ýetmek zerurlygy köpçülige satylýan goranyş kompaniýalarynyň paý paýynda aýgytly rol oýnady. Türkiýede goranyş tehnologiýalaryny millileşdirmekde we özgertmekde öňdebaryjy rol oýnan we BIST 100 indeksinde iň ýokary bazar bahasy bolan kompaniýalaryň biri bolan ASELSAN ýylyň birinji ýarymynda maýa goýumçylaryna hödürlän girdejilerine haýran galdy. Kompaniýa, dünýädäki bäsdeşlerini yzda galdyryp, 48,9 göterim adatdan daşary girdeji bilen bu döwri ýapdy. ASELSAN ýylyň birinji ýarymyny bazar bahasy 1 trillion 630 milliard 200 million lira bilen tamamlap, taryhy üstünlik gazandy.

Şol döwürde dünýäniň beýleki goranyş we howa giňişlik kompaniýalary hem dürli çykyşlar görkezdiler. Iňlis dwigateli we goranyş ägirdi Rolls-Royce 25,6 göterim, Germaniýanyň awiakompaniýasy Lufthansa 19 göterim, Fransiýanyň awiasiýa ägirdi Safran 16 göterim, Iňlis BAE Systems 7,6 göterim ösüş gazandy. Günorta Koreýa Hanwha Aerospace paýnamalaryny 5,7 göterim, ABŞ-nyň goranyş senagaty öndürijileri Lockheed Martin 5,3 göterim, General Dynamics 5,2 göterim, Fransuz Dassault Awiasiýa 4,9 göterim, ABŞ-da ýerleşýän RTX Corporation 3,5 göterim ýokarlady.

Global ägirtleriň könelmegi: Boeing, Airbus we Rheinmetall näme üçin ýykyldy?

ofylyň birinji ýarymynda goranyş senagatynyň aksiýalarynda geosyýasy ösüşler agdyklyk eden mahaly, käbir global ägirtler garaşylýandan pes bolmak bilen maýadarlaryny lapykeç etdiler. Bu döwürde ABŞ-da ýerleşýän awiasiýa kompaniýasy Boeing 0,3 göterim, L3Harris Technologies 1 göterim, Europeewropada ýerleşýän köpmilletli awiasiýa kompaniýasy Airbus 1,9 göterim, Fransuz Thales 2,2 göterim, Japaneseaponiýa Mitsubishi Heavy 4,5 göterim ýitdi.

Europeanewropa bazarynda pese gaçmalar has ýiti duýuldy. Italiýanyň goranmak kompaniýasy Leonardonyň paýnamalary 4,6 göterim, Şwesiýanyň “Saab” -yň paýnamalary 6,5 göterim, ABŞ Northrop Grummanyň paýnamalary 13 göterim, Germaniýanyň goranmak ägirdi Rheinmetallyň paýlary 36,5 göterim azaldy. Russiýa-Ukraina urşunyň diplomatik ýollar arkaly çözülip biljekdigi baradaky umytlaryň artmagy Europeanewropada ýerleşýän goranyş we awiasiýa paýnamalarynyň düýpli pese gaçmagynyň iň möhüm faktorlaryndan biri boldy.

Senagaty sarsdyran ýatyryşlar, gämi duralgalary we üpjünçilik krizisleri

defenseylyň birinji ýarymynda goranyş pudagynda bolup geçen global ösüşler kompaniýalaryň maliýe hasabatlaryna we bir marketa bazaryndaky görkezijilerine gönüden-göni täsir etdi. Hytaý hökümeti ABŞ-da ýerleşýän 46 sany goranyş senagaty kompaniýasyna, şol sanda Boeing kompaniýasyna jemgyýetçilik tenderlerinden gadagan edýändigini mälim etdi. Bu karara laýyklykda, hytaý kompaniýalaryna harby we raýat maksatlary üçin goşa ulanylýan önümleri bu kompaniýalara satmak düýbünden gadagan, üçünji ýurtlara bolsa hytaý önümlerini bu kompaniýalara geçirmek düýbünden gadagan.

airewropa uçar öndürijisi Airbus, üpjünçilik zynjyryndaky çynlakaý bökdençlikler sebäpli kyn döwri başdan geçirýär. Kompaniýa Awstraliýanyň “Qantas” awiakompaniýasynyň iň meşhur “Taslamanyň Gün çykmagy” taslamasynyň çäginde ilkinji A350 gowşuryşyny 2027-nji ýylyň aprel aýyna çenli yza süýşürmeli boldy. Kompaniýanyň düzedilen amal girdejisi geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 52 göterim azaldy we 300 million ýewro ýetdi.

Germaniýanyň frontunda, hökümetiň F126 frigat gurluşyk taslamasyny ýatyrmagy meýilleşdirýändigi baradaky habar nemes goranmak ägirdi Rheinmetallyň paýnamalarynda täsir galdyrdy we düýpli pese gaçdy. Beýleki tarapdan, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump-nyň ýurduň ok-däri ätiýaçlyklarynyň häzirki ýagdaýyny ara alyp maslahatlaşmak üçin baş potratçylary we ABŞ-nyň Goranmak ministrliginiň (Pentagon) işgärlerini Ak tamyň ýanyna çagyrandygy baradaky aýyplamalar L3Harris Technologies we Northrop Grumman paýnamalarynda gymmatyň ýitgisini tizleşdirýän esasy faktor boldy.