Çagalarda iýmit allergiýasy: köpelmeginiň sebäpleri we çözgütleri

Soňky ýyllarda çagalarda iýmit allergiýasy ýagdaýynyň ep-esli artandygy syn edildi. Hünärmenler bu saglyk meselesiniň her 6 bäbekden birinde ýüze çykýandygyny aýdýarlar. Bu ýagdaý kliniki we sosial taýdan möhüm jemgyýetçilik saglygy meselesi hökmünde ýüze çykýar.

Iýmit allergiýasynyň ýokarlanmagy we olaryň sebäpleri

Prof. Doktor Özçeker soňky 20 ýylda iýmit allergiýasynyň çynlakaý ýokarlanandygyny belleýär. Özçeker bu ýokarlanmanyň ýekeje sebäbe görä bolmaýandygyny we köp ugurly prosesdigini aýdyp, epigenetiki üýtgeşmeleriň iň möhüm faktorlardan biridigini aýtdy. Epigenetiki üýtgemeler bilen genetiki gurluşyň gysga wagtyň içinde üýtgemeýändigini, ýöne daşky gurşaw faktorlarynyň genleriň işlemegine täsir edýändigini aýdýar.

Daşky gurşaw faktorlarynyň roly

Özçeker daşky gurşaw faktorlarynyň, esasanam howanyň hapalanmagy, şäherleşme we häzirki durmuş ýörelgeleriniň üýtgemegi bu prosesde möhüm rol oýnaýandygyny we bu faktorlaryň ýatgydan täsirini görkezip başlaýandygyny aýdýar. Şeýle hem, gaýtadan işlenen iýmitleriň we goşundylaryň içege mikrobiotasyna ýaramaz täsir edip, iýmit allergiýasyna sebäp bolup biljekdigine ünsi çekdi.

Immun ulgamynyň ösüşi

Özçeker bäbekligiň immun ulgamy üçin möhüm öwrülişikdigini aýdýar. Bu döwürde beden ilkinji gezek täze iýmitlere duş gelýändigi sebäpli immun ulgamy entek doly ýetişmedi we bu käbir bäbekleriň iýmitlere howp hökmünde kabul etmegine sebäp bolup biler. Türkiýede iň köp ýaýran iýmit allergiýalarynyň arasynda sygyr süýdüniň we ýumurtganyň allergiýasy ilkinji üç ýaşynda ýüze çykýar. Prof. Doktor Özçeker iýmit allergiýasynyň geografiki tapawudy görkezip biljekdigini we bu ýagdaýyň ýerli iýmitleniş endikleri we daşky gurşaw faktorlary bilen baglanyşykly bolup biljekdigini aýdýar. Anafilaksiýa deriniň gyjyndyrylmagy, dökülmegi we çişmegi ýaly alamatlardan başlap, dem gysma we pes gan basyşy ýaly ösüşlerden başlap biler. Şeýle reaksiýalaryň iň täsirli bejergisi adrenalin bilen mümkindir.

Täze diagnoz we bejeriş usullary

Iýmit allergiýasyny anyklamak we bejermekde täze usullar işlenip düzülýär. Molekulýar allergiýa synaglary töwekgelçiligi has jikme-jik bahalandyrmaga mümkinçilik berýän bolsa-da, agyz immunoterapiýasy we biologiki dermanlar bejerginiň usullaryndan biridir. Bu ösüşler iýmit allergiýasy bolan adamlar üçin geljegi uly çözgüt hödürleýär.

Netijede, iýmit allergiýasy häzirki döwürde barha ýaýran saglyk meselesi hökmünde möhüm bolup galýar. Bu meseläni ýokarlandyrmakda daşky gurşawyň üýtgemegi, genetiki faktorlar we häzirki zaman ýaşaýyş durmuşy ýaly faktorlar rol oýnaýar. Geljekde diagnoz we bejeriş usullaryny ösdürmek bilen bu saglyk meselesini has netijeli dolandyrmak mümkin.