COP31 AK partiýasynyň wekili Nilhan Aýanyň habary: Türkiye daşky gurşaw diplomatiýasynda "Hereket" döwrüni başlaýar

AK partiýasynyň başlygynyň orunbasary we daşky gurşaw we şäherleşme syýasatlarynyň başlygy Nilhan Aýan, Mongoliýanyň paýtagty Ulaanbaatar şäherinde geçirilen "COP17 ýokary derejeli parlament forumy" -da parlamentleriň global daşky gurşaw krizislerine garşy alyp barmaly taryhy jogapkärçiligini aýtdy. Aýan, durnukly gelejek üçin topragy, suwy we howany goramagyň möhümdigini aýtdy.

Topragyň ýitmeginiň we çölleşmeginiň sosial-ykdysady howplary

Nilhan Aýan öz çykyşynda topragyň diňe bir önümçilik serişdesi bolman, eýsem daýhanyň zähmetini, maşgalalaryň durmuşyny, stoluň üstündäki iýmitleri, suwy we çagalaryň geljegini alamatlandyrýandygyny aýtdy we topragyň hasyllylygynyň ýitmeginiň zynjyr krizislerine sebäp boljakdygyny aýtdy. Aýan: "larer hasyllylygyny ýitirende, weýrançylykly netijeler ýeriň çäginden çykýar. Azyk önümçiligi azalýar, suw çeşmelerine edilýän basyş çydap bolmajak derejä ýetýär. Oba jemgyýetleri gowşak goralsa-da, migrasiýa tolkunlary döreýär we geljege bolan ynam sarsýar".

Aýan çölleşmegiň we ýerleriň zaýalanmagynyň diňe bir ekologiki mesele bolman, eýsem azyk we suw howpsuzlygyna, sosial durnuklylyga we adam abadançylygyna gönüden-göni howp salýandygyny aýtdy we halkara jemgyýetçiliginiň bu meselede gyssagly bilelikde hereket etmelidigini aýtdy.

Mejlisleriň roly: Kanun, býudjet we täsirli gözegçilik

Aýan, daşky gurşaw krizisine garşy göreşde parlamentleriň uly jogapkärçiliginiň bardygyny öňe sürüp, bu göreşiň üç esasy sütüne esaslanmalydygyny aýtdy: Kanun, býudjet we audit. Halkara borçnamalaryny anyk we ulanylýan milli kanunlara öwürmegiň möhümdigini aýdan Aýan, ýer, suw, oba hojalygy we howa syýasatlaryna toplumlaýyn çemeleşilmelidigini aýtdy.

Býudjet meýilnamalaşdyrylyşynyň ähmiýetine ünsi çekip, Aýan: "Maksatlarymyzy ýeterlik maliýe serişdeleri bilen goldamalydyrys. Global howany we ýer maliýeleşdirmesini, şeýle hem milli býudjetleri mobilizlemeli we ýerli dikeldiş taslamalaryna, durnuklylyk gözleglerine we ylmy maglumatlara gönükdirmeli" -diýdi. Aýan, jemgyýetiň ähli gatlaklarynyň karar bermek işlerine goşulmalydygyny aýtdy; Mejlis ýolbaşçylarynyň daýhanlaryň, aýallaryň, ýaşlaryň, alymlaryň we hususy pudagyň seslerini eşitmegiň talabydygyny aýtdy.

Türkiýäniň daşky gurşaw görnüşi: Howpsuzlyk, deňagramlylyk we dikeldiş

Nilhan Aýan, Türkiye daşky gurşawy goramak we ykdysady ösüşi bäsdeş däl-de, goşmaça elementler hökmünde görýändigini aýtdy we geljekki nesilleriň hukuklaryny goramagyň olaryň hal-ýagdaýyna düşünmekleriniň esasynda durýandygyny aýtdy. Eroziýa garşy göreş, derýa basseýnini meýilleşdirmek, tokaý we öri meýdanlaryny goramak boýunça çärelere ünsi çeken Aýan, "Medeniýetimiz bize tebigat bilen gatnaşyklarymyzda üç sany altyn düşünje berdi: howpsuzlyk , deňagramlylyk we abatlamak . Ekologiýa deňagramlylygyny goramak biziň jogapkärçiligimiz we iň uly borjumyz".

COP31

Rio konwensiýalarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygy pugtalandyrmagyň möhümdigine ünsi çeken Aýan, Türkiýe ýer eýeçiliginde boljak COP31-iň "durmuşa geçiriş COP" boljakdygyny mälim etdi. Türkiýäniň bu işde gepleşiklere, ylalaşyga we hereketlere gönükdirilen ýolbaşçylygy görkezjekdigini mälim eden Aýan, her bir ýurduň milli şertleriniň başgaçadygyny, emma meseleleriň umumydygyny aýtdy.

Aýan: "Biziň şertlerimiz başga, gepleşikler gerek. Meselelerimiz umumy bolany üçin ylalaşyga mätäç. Üstünlik diňe meýdançada gazanylan anyk netijeler bilen ölçelip bilner" -diýdi. Türkiye COP31-iň prezidentlik döwründe kabul edilen kararlary milli we halkara derejesinde durmuşa geçirmäge gönükdiriljekdigini aýtdy.