COP31-de energiýa öwrülişigi we gözenek maýa goýumlary ara alnyp maslahatlaşyldy

Türkiýe Antalýada geçirilen COP31 sammitiniň çäginde "Energiýa özgerişini amala aşyrmak: Özara baglanyşyk liniýalary, paýlaýyş torlary, howa maliýe we COP31 D-Grid Initiative" atly ýörite çäre guraldy. Duşuşykda ýurtlaryň arasynda elektrik aragatnaşygyny berkitmek, paýlaýyş torlaryny döwrebaplaşdyrmak we maksatly tizlikde global energiýa özgerişlerini amala aşyrmak üçin zerur klimat maliýeleşdirilmegi bilen baglanyşykly meseleler jikme-jik öwrenildi.

Näme üçin geçiriş ulgamlary energiýa geçişi üçin möhüm?

TEİAŞ we MED-TSO baş müdiri we wise-prezident Serhat Metin, elektrik geçiriji ulgamlar bolmasa energiýa öwrülişiginiň mümkin däldigini aýtdy. Ortaýer deňziniň gün we ýel energiýasy potensialyna ünsi çeken Metin, dikeldilýän çeşmeleriň ulgama goşulyşmagynda inersiýa we ulgam durnuklylygy ýaly tehniki kynçylyklaryň bardygyny aýtdy. Özara baglanyşyk liniýalarynyň we energiýa saklaýyş ulgamlarynyň bu meseleleri çözmek üçin çözgütler hödürleýändigini mälim eden Metin, sebitde täze taslamalaryň üstünde işleýändigini düşündirdi.

paýlaýyş torlaryna maýa goýum zerurlygy artýar

COP30 Howanyň ýokary derejeli çempiony Dan Iospe energiýa üýtgemeleriniň köpüsiniň paýlanyş derejesinde boljakdygyny we torlaryň sanlylaşdyrylmalydygyny we çydamlylygynyň ýokarlanmalydygyny aýtdy. Elektrik elektrik sekretary Kristian Rubi, grid bilen baglanyşykly aktiwleriň sanynyň Europeewropada çalt artýandygyny we Germaniýadaky ýaly bu ýakyn 5 ýylda iki esse ýa-da üç esse artyp biljekdigini aýtdy. Ruby, häzirki maýa goýum çemeleşmeleriniň ýeterlik däldigini aýtdy we rugsatnama amallarynyň çaltlaşdyrylmalydygyny we tor maýa goýumlarynyň tutanýerlilik bilen dowam etdirilmelidigini öňe sürdi.

Antalýada geçirilen çärä Elektrik paýlaýyş hyzmatlary birleşiginiň (eraşuly) baş sekretary Fakir Hüseýin Erdogan ýolbaşçylyk etdi. Duşuşyga TEİAŞ, MED-TSO, Elektrik, IRENA we Bütindünýä bankynyň ýokary derejeli işgärleri gatnaşdylar we paýlanyş ulgamlarynyň täzelenip bilýän energiýa kuwwatyny üç esse ýokarlandyrmakdaky roluna baha berdiler. Halkara täzelenýän energiýa gullugy (IRENA) Hyzmatdaşlygyň başlygy Zafer Samadow energiýa ulgamynyň çeýeligini 2050-nji ýyla çenli 10 esse ýokarlandyrmalydygyny aýtdy.

Tor infrastrukturasy global energiýa syýasatlarynyň merkezinde durýan bu proses, täzelenip bilýän energiýa maksatlaryna ýetmek üçin ýurtlardan tehniki we maliýe mümkinçiliklerini ýokarlandyrmagy talap edýär. Degişli halkara guramalary, tor birikdiriş programmalaryny has netijeli dolandyrmak we paýlanan nesil tarapyndan döredilen ýükleri çeýe çözgütler bilen deňleşdirmek üçin umumy ýol kartasynyň üstünde işlemegini dowam etdirýärler.

Energiýa öwrülişiginde tor infrastrukturasy aýgytly bolar

COP31-de görkezilen pikirler, energiýanyň üýtgemeginiň diňe önümçilik kuwwatyny ýokarlandyrmak bilen çäklenmän, eýsem bu energiýany göterjek we paýlaýan torlaryň kuwwatyny güýçlendirmek arkaly hem mümkin boljakdygyny görkezýär. Hususan-da, paýlanyş torlarynyň sanlaşdyrylmagy we çeýeligi täzelenip bilýän energiýa maýa goýumlaryny ulgama netijeli goşmak üçin esasy şert hökmünde görülýär.

Maýa goýum proseslerine we energiýa çykdajylaryna nähili täsir edip biler?

Tor maýa goýumlaryny köpeltmek we rugsatnama amallaryny çaltlaşdyrmak gysga möhletde energiýa infrastrukturasy taslamalarynda dinamika getirip biler. Torlary döwrebaplaşdyrmak üçin maliýeleşdiriş modelleriniň ösdürilmegi ýakyn döwürde energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyny goldasa-da, paýlanan nesil ulgamlarynyň ýaýramagy bilen sarp edijileriň energiýa bazaryndaky ornunyň üýtgemegine garaşylýar.