Mazmuna geç
16 Noýabr 2026, Duşenbe Garaşsyz habar portaly · Resmi edara däl
DEVLET.TC Ygtybarly habar çeşmesi Garaşsyz habar portaly · Resmi edara däl
Gün tertibi

COP31 saglyk hünärmenleriniň galyndy ýangyjy duýduryşy

Saglyk hünärmenleri Antalýada geçirilen COP31 sammitine ýygnandylar we gazylyp alynýan ýangyçlaryň ilatyň saglygyna ýetirýän zyýanly täsirlerine garşy gyssagly çäreleri görmäge çagyrdylar.

COP31 saglyk hünärmenleriniň galyndy ýangyjy duýduryşy

Gysgaça

  • Saglyk hünärmenleri Antalýada geçirilen COP31 sammitine ýygnandylar we gazylyp alynýan ýangyçlaryň ilatyň saglygyna ýetirýän zyýanly täsirlerine garşy gyssagly çäreleri görmäge çagyrdylar.
  • Arassa howa platformasy (THHP) we Kanadanyň daşky gurşaw boýunça lukmanlar birleşigi (CAPE) tarapyndan guralan metbugat ýygnagynda howa krizisiniň saglyga göni täsiri maglumatlar bilen aýan edildi.

Türkiýe tarapyndan Antalýada geçirilen BMG-nyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasyna taraplaryň 31-nji konferensiýasynyň (COP31) çäginde howa we saglyk hünärmenleri birleşip, gazylyp alynýan ýangyçlaryň ilatyň saglygyny goramak üçin daşlaşdyrylmalydygy barada habar berdiler. Arassa howa platformasy (THHP) we Kanadanyň daşky gurşaw boýunça lukmanlar birleşigi (CAPE) tarapyndan guralan metbugat ýygnagynda howa krizisiniň saglyga göni täsiri maglumatlar bilen aýan edildi.

Gazylyp alynýan ýangyçlaryň Türkiýäniň ykdysadyýetine we saglygyna nähili bahasy bar?

THHP Executiveerine ýetiriji geňeş agzasy Prof. Dr. Gamze Warol, gazylyp alynýan ýangyç bilen örtülen inçe bölejik maddalarynyň hapalanmagynyň diňe 2024-nji ýylda Türkiýede takmynan 26,500 adamyň ölmegine sebäp boljakdygyny habar berdi. Doktor Gamze Warol howanyň hapalanmagynyň ýatgydan bäri saglyga howp salýandygyny mälim etdi, 2024-nji ýyldaky maglumatlara görä, 8 müň wagtyndan öň dogulmagy we 5 müň 100 çaga astma keseliniň bu hapalanma bilen baglanyşyklydygyny aýtdy.

Prof hem ykdysady ölçege ünsi çekdi. Doktor Gamze Warol: "Saglyk bilen baglanyşykly ýyllyk ykdysady çykdajylary takmynan 55 milliard dollar diýip hasapladyk. Bu mukdar Türkiýanyň 2024-nji ýylda öndürilen jemi içerki önüminiň 4,1 göterimine deňdir. Gazylyp alynýan ýangyçlaryň saglyk çykdajylaryny her ýurtda hasaplap bolar. Saglyk hünärmenleri bu çykdajylary görünmeli we maglumatlary kararlara getirmeli". diýdi.

Pacificuwaş ummanyň ýolbaşçylarynyň gazylyp alynýan ýangyç öndürmek meselesinde näme talaplary bar?

Awstraliýanyň Howa we Saglyk Bileleşiginiň ýerine ýetiriji direktory Mişel Isles howanyň üýtgemegi sebäpli ýüze çykýan aşa howa hadysalarynyň serhetlerden geçýän saglyk krizisine öwrülendigini aýtdy. Isles theuwaş umman sebitindäki jemgyýetleriň başdan geçirýän töwekgelçilikleri barada durup geçdi: "Pacificuwaş ummanyň liderleri gazylyp alynýan ýangyç önümçiliginiň ýokarlanmagyny togtatmagy, howanyň netijeli maliýeleşdirilmegini we öz ýurtlaryna degişli kararlarda öz pikirini aýtmagyny talap edýär. Awstraliýa bu jemgyýetler baradaky borçnamalaryny ýerine ýetirmeli". Diýdi.

Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary we howanyň üýtgemegi boýunça ýörite hasabatçysy Elisa Morgera, gazylyp alynýan ýangyjyň ulanylmagy diňe bir howanyň däl, eýsem iýmit we suw hukugy ýaly esasy adam hukuklaryna-da zyýan ýetirýändigini aýtdy. Morgera, gazylyp alynýan ýangyja garaşlylygyň ykdysady deňsizligi çuňlaşdyrýandygyny we bu proseslere umuman seredilmelidigini we kem-kemden gutarmalydygyny öňe sürdi.

Antalýada geçirilen COP31 sammitinde, Türkiýäniň we Awstraliýanyň ýolbaşçylygynda Braziliýa döwründe başlanan Fosil ýangyjyndan uzaklaşmagyň mol kartasynyň klimat gepleşiklerinde esas hökmünde ulanylmagy haýyş edildi. Hünärmenler howanyň hapalanmagynyň öňüni almak millionlarça adamyň ölüminiň öňüni alyp biljekdigini bellediler we saglyk maglumatlaryny howa syýasatynyň merkezinde goýmaga çagyrdylar.

BMG-nyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň çäginde guralan şeýle sammitlerde ýurtlaryň uglerod zyňyndylaryny azaltmak we howany maliýeleşdirmek mehanizmleri baradaky borçnamalary ara alnyp maslahatlaşylýar. Antalýadaky ýygnak saglyk işgärleriniň howanyň üýtgemegine garşy göreşde has işjeň rol oýnamalydygyny görkezýän möhüm platforma hökmünde tapawutlanýar.

Ykdysady ýitgiler bilen saglyk töwekgelçiliginiň arasynda nähili baglanyşyk bar?

Gazylyp alynýan ýangyjyň ulanylmagy diňe bir daşky gurşaw meselesi däl, eýsem milliardlarça dollarlyk saglyk kanunydyr. Hünärmenler tarapyndan paýlaşylan maglumatlar howanyň hapalanmagy sebäpli wagtyndan öň ölýänleriň we dowamly keselleriň ýurtlaryň jemi içerki önümine çynlakaý basyş edýändigini we bu çykdajylaryň durnukly ösüş maksatlaryna ters gelýändigini görkezýär.

Karar berýänlere nähili basyş edilip bilner?

Halkara saglyk hünärmenleri tarapyndan COP31 tarapyndan beýan edilen bu anyk maglumatlar, gazylyp alynýan ýangyç öndürmegi dowam etdirýän ýurtlara jemgyýetçilik we syýasat basyşyny artdyryp biler. Howanyň maliýeleşdirilmegi baradaky borçnamalary kesgitlemek we gazylyp alynýan ýangyçlardan saglyk hukugyndan daşlaşmak geljekki daşky gurşaw kadalarynda has berk düzgünleriň durmuşa geçirilmegine ýol açyp biler.

Çeşme: Anadolu Ajansı

Bu habar çeşme habaryndan emeli aňyň goldawy bilen taýýarlandy we türk dilinden maşyn terjimesi arkaly terjime edildi. Biz nähili işleýäris?

Bu habary paýlaş
Devlet.TC habarlar bölümi

Devlet.TC habarlar bölümi

Ähli makalalary görkez

Teswirler (0)

Teswir ýaz

E-poçta salgyňyz çap edilmeýär, diňe moderasiýa üçin ulanylýar. Gizlinlik syýasaty

Teswirler moderatoryň tassyklamasyndan soň neşir edilýär.

Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!

Gün tertibi