Dolandyryş jerimelerine garşy çykmak hukugy üçin Konstitusiýa kazyýetinden öň kabul edilen karar

2026-njy ýylyň 17-nji iýunynda kabul edilen 2023/4554 belgili karar bilen, Konstitusiýa kazyýeti 3000 TL-den gowrak administratiw jerime garşy şikaýatyň ýapylmagynyň kazyýete girmek hukugyny bozandygyny aýtdy. Fewzi Budak tarapyndan edilen aýratyn arzany gözden geçirip, Courtokary Kazyýet kanunda görkezilen garşylyk hukugynyň ulanylmagyna ýol berilmezliginiň konstitusiýa kepilliklerine garşydygyny aýtdy.

Waka, Fewzi Budagyň traktor görnüşli ulagyna ýol gözegçiligi wagtynda iň köp ýüklenen agramdan ýokarydygy sebäpli 20.072 TL jerime salyndy. Arza berijiniň bu jeza garşylygy, jeza çäresiniň 3000 TL-den pesdigi sebäpli ýerli kazyýetler tarapyndan "ahyrsoňy" ret edildi. Şeýle-de bolsa, Konstitusiýa kazyýeti göz öňünde tutulan jezanyň mukdarynyň kanuny ynam çäginden ýokarydygyny we arza berijiniň garşy çykmak hukugynyň öňüni alyp bolmajakdygyny aýtdy.

Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary administratiw sanksiýalara garşy kazyýet çärelerini açyk saklamak ýörelgesini güýçlendirýär. 5326 belgili bidüzgünçilik kanunynyň 28-nji maddasyna laýyklykda kesgitlenen pul çäginden ýokary jerimelere şikaýat etmek hukugy kesgitlenildi. Kazyýet, kazyýetiň bu çäkden ýokary hökümler barada "gutarnykly" karar bermek bilen kanuny gorag serişdeleriniň öňüni almagy, Konstitusiýanyň 36-njy maddasynda kepillendirilen adalatly kazyýet işine zyýan ýetirýändigini aýtdy.

Näme üýtgedi?

• Administratiw jerime garşy, 3000 TL-den ýokary mukdarda "gutarnykly" karar bermek praktikasy bikanun hasaplandy.
• Kazyýetler üçin kanuny çäkden geçýän administratiw sanksiýalar üçin kanuny çäräni açyk saklamak hökmany boldy.
• Arza berijiniň kazyýete girmek hukugynyň bozulandygy tassyklandy we degişli kazyýet edarasyna gaýtadan garamak tabşyryldy.

Kime degişlidir?

Bu karar administratiw jerime salynýan ähli raýatlara, esasanam ýol jerimelerine we bu amallary amala aşyrýan parahatçylyk jenaýat kazyýetlerine gönüden-göni degişlidir.

täsirlilik

Netijeli senesi tekstde görkezilmedi.

Netije

Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary, kazyýet edaralarynyň administratiw jerimeler baradaky kararlarynda mukdar çäklerini üns bilen berjaý etmelidigini görkezýär. Kanunda göz öňünde tutulan garşylyk hukuklarynyň kazyýetleriň ygtyýarlyklary bilen çäklendirilip bilinmejekdigine we raýatlaryň kanuny bejeriş usullaryna ýüz tutmak mümkinçiligini goramagyň demokratik döwletiň talabydygyna düşünilýär.

Mundan başga-da, bu karar "gutarnyklylyk" düşünjesiniň kazyýet işlerinde esassyz ulanylyp bilinmejekdigini we kanun tarapyndan kesgitlenen çäkleriň kazyýet işini kesgitleýän esasy ölçeglerdigini görkezýär. Hukuk howpsuzlygy ýörelgesine laýyklykda şahsyýetleriň öz hukuklaryny gözlemek azatlygyndaky päsgelçilikleri aýyrmak kazyýet ulgamyna bolan ynamy artdyrjak ösüş hökmünde kabul edilip bilner.

Mümkin täsirler

Bu karardan soň, şuňa meňzeş ýagdaýdaky we "gutarnykly" sebäplere görä garşylyklary ret edilen raýatlaryň gaýtadan kazyýet işine garamagyna garaşylýar. Mundan başga-da, administratiw sanksiýa kararlary kabul edilende, parahatçylyk jenaýat kazyýetleri jezanyň mukdary bilen kanuny serişdäniň arasyndaky baglanyşyga has ünsli baha berer we şikaýat etmek hukugyny çäklendirmez.

Kararyň administratiw jerime garşy kazyýet derňewleriniň has giňişleýin we aç-açan geçirilmegine goşant goşmagyna garaşylýar. Bu, administratiw kazyýet işlerine kazyýet seljermesinde tejribe standartyny döretmäge kömek edip biler.