Zähmet talaplaryndaky "Kazyýet işiniň ýagdaýy" barada konstitusiýa kazyýetiniň möhüm hukuklary bozmak karary

Konstitusiýa kazyýeti, 2026-njy ýylyň 18-nji maýynda kabul edilen we 2023/33449 belgili karary bilen, araçylyk hasabatynda berlen beýannamalaryň ýeterlik däldigi sebäpli zähmet debitorlary baradaky kazyýet işiniň ret edilmegini "kazyýete girmek hukugynyň bozulmagy" hökmünde häsiýetlendirdi. 2018-nji ýylyň 28-nji sentýabrynda Afyonkarahisar Zähmet Kazyýetinde gozgalan kazyýet işinde Durmuş Çelikiň işden aýrylmak we iş wagtyndan artyk tölemek baradaky haýyşy, "araçylyk işiniň ýoklugy" sebäpli, Konýa sebit kazyýetiniň 8-nji raýat palatasy tarapyndan ret edildi.

Kazyýet işi, kazyýet şertnamasy ýatyrylandan soň bergilerini talap etmek bilen başlandy we ýerli kazyýet arza berijiniň hukugyny tapdy we kazyýet işini kabul etmek kararyna geldi. Şeýle-de bolsa, günäkärlenýän iş berijiniň şikaýat arzasy boýunça Sebit Kazyýeti, töwellaçylyk hasabatynda "işgär-işçi gatnaşyklaryndan gelip çykýar" jümlesiniň takyk alynjak zatlary öz içine almaýandygy sebäpli karary ýatyrdy. Aýry-aýry arzalara garalanda, Konstitusiýa kazyýeti taraplaryň isleginiň ähmiýetine we araçylyk döwründe jedeliň peýdasynyň ara alnyp maslahatlaşylandygyna ünsi çekdi we kazyýet işine resmi taýdan çemeleşmek adalat gözlemek azatlygyny çäklendirýär diýen karara geldi.

Konstitusiýa kazyýeti, aýratyn arzalaryň çäginde kazyýete girmek hukugynyň jedeliň kazyýete netijeli getirilip bilinjekdigini nygtaýar. Araçylyga ýüz tutmak, Zähmet kazyýetiniň 7036 belgili kanunyna laýyklykda kazyýet işiniň şerti bolsa-da, taraplaryň hakyky erk-islegi we ýygnak teswirnamasynyň mazmuny bu şertiň ýerine ýetirilendigi ýa-da ýokdugy bahalandyrylanda esas hökmünde kabul edilmelidir. Kazyýet işinde, tehniki kemçilikler ýa-da töwellaçylyk hasabatynda umumy beýannamalar üçin jogapkärçiligi doly arza berijiniň üstüne ýüklemek, kazyýete girmek hukugyna birkemsiz gatyşma hasaplanýar.

Näme üýtgedi?

• Araçylyk hasabatynda "işgär-işçi gatnaşyklaryndan döremek" ýaly umumy sözleriň kazyýet işiniň ýerine ýetirilmeýändigini aňlatmaýandygy kabul edildi.
• Kazyýetleriň, araçylyk hasabatynda alynjak zatlaryň ýeke-ýekeden kesgitlenmändigi sebäpli kazyýet işinden ýüz öwürmegi kazyýete girmek hukugynyň bozulmagy hökmünde kesgitlenýär.
• Araçynyň teswirnamalaryň mazmuny we netijeleri barada taraplara habar bermäge borçlydygy nygtalýar we bu borçnamany ýerine ýetirmezlik jogapkärçiliginiň arza berijiniň üstüne ýüklenip bilinmejekdigi aýdylýar.

Kime degişlidir?

Işçiler bilen iş berijiler, bu amallary dolandyrýan araçylar we zähmet kazyýetlerinde işleýän kazyýet agzalarynyň arasyndaky jedellerde araçylyk işine gatnaşýan taraplara ýakyndan gyzyklanýar.

täsirlilik

Karar Konstitusiýa kazyýeti tarapyndan 2026-njy ýylyň 18-nji maýynda berildi.

Netije

Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary, "adalat gözlemek azatlygyny goramak" ýörelgesiniň kazyýet ulgamynda "formalizmden" ileri tutulýandygyny görkezýär. Netijede, esasanam araçylyk, birnäçe minutda tehniki kemçilikler ýaly kazyýet işlerini talap edýän amallarda kazyýet işiniň mazmunyna girmeginiň öňüni almaly däldir, ýogsam adalatly kazyýet işine zeper ýeter.

Mümkin täsirler

Bu karar, şuňa meňzeş sebäplere görä ret edilen ýa-da ret ediljek iş meselesi üçin görelde bolup biler. Localerli kazyýetler we sebit adalat kazyýetleri araçylyk işlerine baha berlende has çeýe we hukuklara gönükdirilen çemeleşmäni kabul edip bilerler. Mundan başga-da, araçylaryň minutlar taýýarlanylanda has seresap we öz içine alyjy aňlatmalary ulanmagy üçin iş ýüzünde üýtgeşiklik bolup biler.