Donald Trumpyň Hormuz bogazy meýilnamasy nebitiň bahasyna bökdençlik iberýär: "Gorag salgydy" döwri başlaýarmy?

ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky barha artýan geosyýasy dartgynlylyk we üpjünçilik aladalary sebäpli global energiýa bazarlary sarsýar. Brent nebitiniň bahasy iň ýokary derejä ýetdi we soňky aýlarda iň ýiti ýokarlanmany hasaba aldy. Düýnki amallary 10,76 göterim bilen 83.31 dollar bilen tamamlan “Brent” nebit, täze günüň ilkinji geleşiklerinde 85,64 dollar synag edip, 15-nji iýundan bäri iň ýokary derejä ýetdi. Türkiýe wagty (TSI) sagat 06: 00-a çenli bir barrele 84,50 dollar bilen söwdasyny dowam etdirýär.

Nebit bazarlarynyň duýdansyz ýokarlanmagynyň aňyrsynda ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň global söwda ýoly, Hormuz bogazy baradaky strategiki beýany bar. Trump, "gorag tölegi" ady bilen Bosfordan geçýän täjirçilik ýüklerinden belli bir mukdarda salgyt alynjakdygyny mälim etdi. Bu ädimden başga-da ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi Eýran portlaryny hemmetaraplaýyn deňiz gabawynyň şu günden başlap resmi taýdan güýje girjekdigini habar berdi. Bu ädim sebitdäki harby we ykdysady dartgynlygy iň ýokary derejä çykardy.

Citi-den tankydy duýduryş: Dartgynlyk hasam güýçlenip biler

Bu wakalardan soň ägirt uly global maliýe instituty Citi seljeriş hasabatynda bazarlara duýduryş berdi. Citi analitikleri Hormuz bogazyndan geçýän gämilere töleg tölemek teklibiniň sebitdäki harby çaknyşyk howpuny çynlakaý ýokarlandyryp biljekdigini mälim etdiler. Hasabatda "Eýran re regimeiminiň häzirki düşünişmek memorandumyndan ABŞ-nyň orta möhletli saýlawlaryndan soň ep-esli artýança ähtimallygy ep-esli artdy. Bu ssenariýa ýüze çyksa, nebitiň bahasynyň uzak wagtlap ýokary derejede galmagy gutulgysyz bolar"

ABŞ saýlawlaryndan öň ýangyç duýduryşy

Dünýä bazarlary, şeýle hem, 2026-njy ýylyň 3-nji noýabrynda geçiriljek ABŞ-nyň aralyk saýlawlaryna ünsi jemleýär. Prezident Donald Trumpyň ABŞ-nyň Wekiller palatasyndaky 435 orun we Senatda 35 orun täzeden kesgitlenjek bu möhüm saýlawlardan öň saýlawçylara ýokary ýangyç bahasy bilen garşy durmak islemeýändigi mälimdir. Şeýle-de bolsa, Citi duýduryşlary ýerine ýetirilse, global ýangyç bahalary noýabr aýyna çenli gutulgysyz töwekgelçilik bolup durýar.

Hormuz bogazyndaky gämi geçelgeleri 60 göterim azaldy

Harby işjeňlik we gabaw kararlary sebitdäki deňiz hereketini eýýäm togtatdy. Söwda aňtaw gullugy we maglumat derňew firmasy Kpler tarapyndan paýlaşylan maglumatlara görä, dawa-jenjel güýçlenende ýekşenbe güni Hormuz bogazyndan diňe 14 gämi geçip bildi. Bu gämileriň diňe 4-siniň çig nebit tankerleri bolandygy bellendi. Öňki ýekşenbe güni bogazdan peýdalanýan gämileriň sanynyň 37 bolandygyny göz öňünde tutsak, hepdede gämi gatnawynda takmynan 60 göterim pese gaçandygy aýdyň görünýär.