Hossar aýlyklarynyň aşa köpelmegi Işe girýär: Millionlarça adam iş durmuşyndan aýrylýar

Türkiýede 25,5 million töweregi raýat çagalara, garrylara ýa-da syrkaw garyndaşlara ideg etmek jogapkärçiligini öz üstüne alýan bolsa, bazardaky aşa köp ideg tölegleri işe ýaramaz täsir edýär. TÜİK maglumatlaryna görä, ideg çykdajylarynyň iň pes aýlyk derejesinden has ýokary bolmagy işgärleriň köpüsini ýa-da ähli girdejilerini ideg etmek ýa-da iş durmuşyndan doly çekmäge mejbur edýär.

Aladaly jogapkärçilik iş durmuşyna nähili täsir edýär?

TUIK-iň 2025-nji ýyldaky iş we maşgala durmuşynyň sazlaşygy baradaky okuwy, 18-74 ýaş toparyndaky 59 million 127 müň adamyň 25 million 484 müňiniň yzygiderli ideg jogapkärçiligini öz üstüne alýandygyny görkezýär. Iş derejesi, her 10 adamdan 4-e gabat gelýän bu nyrh, ideg ýüküniň iş durmuşyna edýän basyşyny görkezýär. Işleýän we ideg wezipesini ýerine ýetirýän 4 million 303 müň adam iş we ideg jogapkärçiligini çekmekde kynçylyk çekýändiklerini aýtsa-da, bu adamlaryň köpüsi esasy päsgelçilik hökmünde uzak iş sagadyny we ýadaw işini görkezýärler.

Hossar çykdajylary maşgala býudjetini nädip kynlaşdyrýar?

Stambul bazaryndaky gündelik terbiýeçiniň aýlygy 2026-njy ýyla çenli 35 müňden 60 müň lira aralygynda üýtgese-de, bu sanlar garrylar ideginde 45 müň 80 müň lira çenli bolup biler. Hünär hyzmatynyň bahasynyň bir aýlykdan ýokary bolmagy maşgalalary öz çözgütlerini çykarmaga iterýär. Gözlegleriň netijelerine görä, işgärleriň köpüsi hünär hyzmatynyň ýerine tölenmedik maşgala zähmetine ýüz tutýarlar; 2026-njy ýylyň birinji çärýeginde çaga ýa-da ululara ideg sebäpli 536 müň aýal işini taşlamaly boldy.

TUIK-iň maglumatlaryna görä, Türkiýede 25,5 million adamyň ideg jogapkärçiligi bar bolsa, ýokary çykdajylar sebäpli hünär hyzmatlaryny alyp bilmeýän maşgalalar işçi güýjünden çekilýär. Ilatyň garramagy bilen, 65 we ondan ýokary ýaşly ilat 2025-nji ýylda 9,5 milliondan geçer we ýakyn ýyllarda ideg zerurlygynyň hasam artjakdygyny mälim etdi.

Bejeriş hyzmatlaryna elýeterlilik we çykdajylary dolandyrmak sosial döwlet syýasatlarynyň we zähmet kanunçylygynyň çäginde bahalandyrylýar. Hünär hyzmatlaryny alyp bilmeýän maşgalalar, häzirki zähmet bazaryndaky çeýe iş modelleri ýa-da maşgala goldaw programmalary ýaly alternatiw çözgütler üçin degişli döwlet edaralarynyň häzirki düzgünlerine eýerip bilerler.

Netije

Seresaplyk ýüküniň ykdysady krizise öwrülmegi, Türkiýede işçi güýjüniň gatnaşmagyna gönüden-göni howp salýar. Hünärmen hyzmat hyzmatlarynyň bazar bahalarynyň öý girdejileriniň derejesine laýyk gelmeýändigi, esasanam aýallaryň işçi güýjünden aýrylmagyna we maşgalanyň içinde tölenmedik zähmetiň ýokarlanmagyna sebäp bolýar.

Ilatyň çalt garramagy, ideg hyzmatlaryna bolan islegiň hroniki zerurlyga öwrüljekdigini görkezýär. Bu, ideg jogapkärçiliginiň diňe bir maşgala meselesi bolman, eýsem milli iş strategiýalaryna degişli gurluş meselesidigini hem subut edýär.

Mümkin täsirler

Eger ideg çykdajylarynyň ýokarlanmagy dowam etse, işçi güýjüni terk etmek meýliniň çaltlaşmagyna garaşylýar, esasanam orta we pes girdejili maşgalalarda. Wagtyň geçmegi bilen bu zähmet bazarynda ökde hünärli işgärleriň ýetmezçiligine we sosial üpjünçilik ulgamyna töleg töleýänleriň sanynyň azalmagyna sebäp bolup biler.

Geljekde ideg hyzmatlaryny ýa-da edara ideg mümkinçiliklerini goldaýan höwesler ýokarlanmasa, maşgalalaryň ykdysady abadançylygynyň peselmegi bolup biler. Mundan başga-da, garry ilatyň köpelmegi bilen, ideg ýüküni çekýän adamlaryň saglyk problemalary we sosial öndürijiligiň peselmegi mümkin täsirleriň arasynda.