Baxıcı maaşlarının hədsiz artımı məşğulluğa zərbə vurur: Milyonlarla insan iş həyatından qopub

Türkiyədə 25,5 milyona yaxın vətəndaş uşaqlara, qocalara və ya xəstə qohumlarına baxma məsuliyyətini öz üzərinə götürsə də, bazarda həddindən artıq yüksək baxıcı haqları məşğulluğa mənfi təsir göstərir. TÜİK məlumatlarına görə, baxım xərclərinin minimum əmək haqqını xeyli üstələməsi işçilərin əksəriyyətini ya bütün gəlirlərini baxıma ayırmağa, ya da iş həyatından tamamilə uzaqlaşmağa məcbur edir.

Qayğı məsuliyyəti iş həyatına necə təsir edir?

TÜİK-in 2025-ci il üzrə İş və Ailə Həyatının Uyğunluğu Araşdırması, 18-74 yaş qrupunda olan 59 milyon 127 min nəfərdən 25 milyon 484 mininin nizamlı qayğı məsuliyyəti daşıdığını ortaya qoyur. Əmək qabiliyyətli yaşda olan hər 10 nəfərdən 4-nə uyğun gələn bu nisbət qayğı yükünün iş həyatına təzyiqini ortaya qoyur. Məşğul olan və qulluq vəzifələrini üzərinə götürən 4 milyon 303 min insan iş və qayğı ilə bağlı öhdəlikləri yerinə yetirməkdə çətinlik çəkdiklərini bildirsə də, bu insanların əksəriyyəti uzun iş saatlarını və yorucu işi əsas maneələr kimi göstərir.

Baxıcı xərcləri ailə büdcəsini necə sıxışdırır?

İstanbul bazarında tam zamanlı uşaq baxıcısı maaşları 2026-cı ilə qədər 35 min ilə 60 min lirə arasında dəyişkən, bu rəqəmlər yaşlı baxımında 45 min ilə 80 min lirəyə qədər çıxa bilər. Peşəkar xidmətin dəyərinin bir maaşı aşması ailələri öz həll yollarını istehsal etməyə sövq edir. Araşdırmaların nəticələrinə görə, işçilərin əksəriyyəti peşəkar xidmət əvəzinə ödənişsiz ailə əməyinə müraciət edir; 2026-cı ilin birinci rübündə 536 min qadın uşaq və ya böyüklərin qayğısına qalması səbəbindən işlərini tərk etməli olub.

TUİK-in məlumatlarına görə, Türkiyə üzrə 25,5 milyon insanın qayğıya ehtiyacı olduğu halda, yüksək xərclər səbəbindən peşəkar xidmət ala bilməyən ailələr işdən uzaqlaşır. Əhalinin qocalması ilə 2025-ci ildə 65 və daha yuxarı yaşda olan əhalinin sayı 9,5 milyonu keçəcək ki, bu da yaxın illərdə qayğıya ehtiyacın daha da artacağını göstərir.

Qayğı xidmətlərinə çıxış və xərclərin idarə edilməsi sosial dövlət siyasəti və əmək qanunvericiliyi çərçivəsində qiymətləndirilir. Peşəkar qayğı xidmətləri ala bilməyən ailələr, mövcud əmək bazarında çevik iş modelləri və ya ailəyə dəstək proqramları kimi alternativ həllər üçün müvafiq dövlət qurumlarının mövcud qaydalarına əməl edə bilərlər.

Nəticə

Qayğı yükünün iqtisadi böhrana çevrilməsi Türkiyədə işçi qüvvəsinin iştirak nisbətlərini birbaşa təhdid edir. Peşəkar qayğı xidmətlərinin bazar qiymətlərinin ev təsərrüfatlarının gəlir səviyyəsinə uyğun gəlməməsi xüsusilə qadınların iş qüvvəsindən qopmasına və ailədaxili ödənişsiz əməyin artmasına səbəb olur.

Əhalinin sürətli qocalması qayğı xidmətlərinə tələbatın xroniki ehtiyaca çevriləcəyini göstərir. Bu sübut edir ki, qayğı məsuliyyəti təkcə fərdi ailə məsələsi deyil, həm də milli məşğulluq strategiyalarına aid olan struktur məsələdir.

Mümkün təsirlər

Baxım xərclərinin artması davam edərsə, xüsusilə orta və aşağı gəlirli ailələrdə işçi qüvvəsini tərk etmə meylinin sürətlənəcəyi gözlənilir. Uzunmüddətli perspektivdə bu, əmək bazarında ixtisaslı kadr çatışmazlığına və sosial təminat sisteminə sığorta haqqı ödəyənlərin sayının azalmasına səbəb ola bilər.

Gələcəkdə qayğı xidmətlərini dəstəkləyən stimullar və ya institusional qayğı imkanları artırılmasa, ailələrin iqtisadi rifah səviyyəsində azalma ola bilər. Bundan əlavə, yaşlı əhalinin artması ilə qayğı yükünü üzərinə götürən fərdlərin sağlamlıq problemləri və sosial məhsuldarlığın azalması mümkün təsirlər arasındadır.

Fikirləriniz

Sizcə, dövlət və ya özəl sektor qayğı məsuliyyətləri ilə iş həyatı arasında balans yaratmaq üçün hansı dəstək mexanizmini inkişaf etdirməlidir? Baxıcı xərclərini azaltmaq və ya iş saatlarını uzatmaq üçün təklifləriniz nədir? Fikirlərinizi şərhlərdə paylaşa bilərsiniz.