Döwlet tarapyndan goldanýan mallarda täze döwür: 108 müň haýwanyň paýlanyşy

Türkiye maldarçylyk pudagynda öndürijilere girdeji kepilligini hödürleýän täze modeli durmuşa geçirýär. Oba hojalygy we tokaý ministrligi tarapyndan başlanan "Girdeji kepillendirilen maldarçylyk taslamasy" bu pudakda uly täsir galdyrdy. Bu kontekstde ýylyň ahyryna çenli jemi 108 müň baş mal öndürijilere paýlanar. Döwletiň berýän haýwanlary bilen birlikde satyn alyş kepilligini hödürlemegi maldarçylykda täze eýýamyň başlanandygyny görkezýär.

Girdejiniň näbelliligi taryh bolýar

Türkiýede gyzyl et önümçiligine ýaramaz täsir eden iň uly meseleleriň biri bolan girdeji näbelliligi bu täze model bilen ýok edilmegi maksat edinýär. Kiçi göwrümli öndürijiler geçen hepde Oba hojalygy we tokaý ministrligi tarapyndan yglan edilen taslama uly gyzyklanma bildirdiler. Ministrligiň maglumatlaryna görä, şu wagta çenli 3600 öndüriji bu taslamadan peýdalanmak hukugyny gazandy.

Iýmit, energiýa we maliýeleşdiriş çykdajylarynyň köpelmegi köp seleksionerleri önümçilikden çekilmäge mejbur etdi. Şeýle-de bolsa, bu täze model, esasanam maşgala kärhanalary üçin möhüm ynam gurşawyny üpjün edip, pudagy janlandyrmak mümkinçiligine eýe. Hünärmenler bu taslamany diňe bir goldaw bukjasy hökmünde däl-de, eýsem türk maldarçylygynda täze önümçilik modeliniň başlangyjy hökmünde kabul edýärler. Bu näbellilik, köp kärhanalaryň pul ýitmegine we käbirleriniň bazaryň üýtgemegi sebäpli ýapylmagyna sebäp boldy. Täze ulgam bu töwekgelçiligi aradan aýyrmagy maksat edinýär.

Taslamanyň çäginde Et we Süýt Instituty tarapyndan üpjün edilen mal haýwanlary öndürijilere berler we semretmekden soň, öňünden kesgitlenen şertlerde şol bir edara tarapyndan satyn alynar. Şeýlelik bilen, öndürijiler öňümizdäki aýlarda bahanyň töwekgelçiligini ep-esli azaldar. Senagat wekilleri bu programmany "maldarçylykda şertnama önümçiliginiň täze nesli modeli" diýip kesgitleýärler.

Önümçileriň pul akymyna goldaw

Taslamanyň gerimi hem diýseň ajaýyp. Birinji etapda sistema 3600 öndüriji goşular we jemi 108,000 baş mal paýlanar. Bu san soňky ýyllarda kiçi öndürijilere berilýän iň giňişleýin goldawlardan biri hasaplanýar. Haýwan başyna berilýän baha artykmaçlygy öndürijileriň gyzyklanmasyny ýokarlandyrýan faktorlaryň arasynda. Ministrligiň maglumatlaryna görä, öndürijiler bir kilogram üçin takmynan 110 lira artykmaçlyk gazanarlar. Käbir hasaplamalara görä, bu nyrh 25 göterimden gowrak çykdajy artykmaçlygyny aňladýar.

Esasanam karz çykdajylary ýokarlanan we işleýän maýa girmek kyn bolan şertlerde bu goldaw öndürijileriň pul akymyna ep-esli goşant goşar.

Sanlaşdyrmak we emeli intellekt goldawy

Taslamanyň ýene bir ajaýyp aýratynlygy sanlaşdyrmakdyr. Oba hojalygy, maldarçylykda emeli intellekt we maglumat seljeriş programmalaryny giňeltmek üçin dürli gözlegleri dowam etdirýär. Täze döwürde iýmit sarp edilişi, agramyň ýokarlanmagy, hereketliligi we datçikler bilen gözegçilik edilýän haýwanlaryň saglyk ýagdaýy seljeriler.

Emeli intellekt algoritmleriniň kömegi bilen mümkin keseller ir ýüze çykarylar we öndürijilik ýitgileriniň öňüni alar. Bütin dünýäde akylly maldarçylyk programmalaryny ulanýan kärhanalaryň iýmit çykdajylarynda 10-15 göterim aralygynda tygşytlaýandygy mälim edildi. Türkiye, bu üýtgeşme bilen has arzan çykdajylarda has ýokary netijelilige ýeter diýlip garaşylýar. Türkiýede, soňky ýyllarda köp ownuk seleksioner çykdajylaryň köpelmegi sebäpli önümçilikden daşlaşsa-da, bu pudak kem-kemden iri kärhanalaryň agdyklyk edýän gurluşyna öwrüldi. Täze modelde 200 ýaşdan kiçi kärhanalar ileri tutulýar. Ministrlik oba kärhanalarynda önümçiligiň dowamlylygy we obalarda ykdysady hereketiň saklanmagy nukdaýnazaryndan maşgala kärhanalaryny strategiki taýdan möhüm hasaplaýar.

Hünärmenleriň pikiriçe, bu çemeleşme diňe bir et önümçiligine däl, eýsem oba ösüşine hem möhüm goşant goşar. Maşgala kärhanalaryna goldaw bermek obalardaky ykdysady kuwwaty ýokarlandyrmak arkaly oba ýerleriniň ösmegine goşant goşup biler.

Netijeler we geljekdäki täsirler

Girdeji kepillendirilen maldarçylyk taslamasy türk maldarçylygynda täze eýýamyň başlangyjydyr. Öndürijilere berilýän kepillikler we goldawlar, pudakdaky näbellilikleri azaltmak bilen önümçiligiň durnuklylygyny üpjün etmegi maksat edinýär. Mundan başga-da, sanlaşdyrmak we emeli intellekt programmalary has netijeli önümçilik prosesine goşant goşar.

Geljekde bu model üstünlikli bolsa, şuňa meňzeş programmalaryň beýleki oba hojalygy we maldarçylyk pudaklarynda giňden ýaýrap biljekdigi bahalandyrylýar. Türkiýanyň oba hojalygy we maldarçylyk syýasatynda möhüm öwrülişik nokadyny emele getirýän bu taslama, oba ösüşi we ykdysady durnuklylyk taýdan strategiki ähmiýete eýe.