Eastakyn Gündogarda diplomatik ýol hereketi: Katar we Eýran ministrleri Tähranda geçirilen möhüm sammitde duşuşdy

Katar bilen Eýranyň arasyndaky ýokary derejeli diplomatik gatnaşyklar Eastakyn Gündogarda barha artýan dartgynlygy azaltmak we sebitleýin howpsuzlygy ýola goýmak maksady bilen möhüm sammite şaýat boldy. Kataryň Daşary işler ministri Şeýh Muhammet bin Abdurrahman Al Tani Eýranyň paýtagty Tähranda Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Arakçi bilen duşuşdy. Kataryň Daşary işler ministrliginiň beren resmi beýanyna görä, ýygnakda sebitdäki soňky wakalar ara alnyp maslahatlaşylanda, dartgynlygy azaltmak we sebit howpsuzlygyny we durnuklylygy güýçlendirmek üçin gepleşiklere ýol açjak diplomatik tagallalar hemmetaraplaýyn baha berildi.

Umumy deňiz koridory we Hormuz bogazy üçin howpsuzlyk ädimleri

Tähranda geçirilen möhüm ýygnagyň gün tertibiniň iň möhüm meselelerinden biri, global energiýa transportynyň merkezi bolan Hormuz bogazy boldy. Iki ministr Hormuz bogazynda wagtlaýyn umumy deňiz koridoryny döretmäge we bogazlary minalardan arassalamaga gönükdirilen tapgyrlaýyn çarçuwaly şertnama bilen baglanyşykly gepleşikleri ara alyp maslahatlaşdy. Duşuşykda goňşy ýurtlaryň özygtyýarly hukuklarynyň we deňiz gatnawy azatlygy ýörelgesiniň şertsiz berjaý edilmelidigi nygtaldy. Kataryň Daşary işler ministri Al Tani sebitdäki jedelleriň diňe konstruktiw gepleşikler we diplomatik kanallar arkaly çözülip bilinjekdigini aýtdy. Eýranyň Daşary işler ministri Arakçi Kataryň dartgynlygy azaltmak üçin kesgitli araçylyk başlangyçlaryna we diplomatik goşantlaryna minnetdarlyk bildirdi.

Tankytly saparyň we ABŞ-Eýran gatnaşyklarynyň taryhy

Kataryň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Majid al-Ansari ozalky çykyşynda ministr Al Tani 27-nji awgustda Tährana saparynyň, esasanam ABŞ bilen Eýranyň arasynda göni we gytaklaýyn gepleşikleriň dikeldilmegi üçin amatly şertleri döretmegi maksat edinýändigini aýtdy. Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ismail Bekayi hem bu saparyň iki ýurduň arasynda kök uran ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmek we sebitdäki parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmek meýilleşdirilýän yzygiderli maslahatlaryň bir bölegidigini aýtdy. Katar uzak wagtdan bäri sebitdäki ýadro gepleşikleri we tussaglaryň alyş-çalşygy ýaly duýgur faýllarda möhüm araçy roluny oýnady.

Sebit diplomatik traffigi: Pakistan we Oman hem işjeňdir

Tährandaky işler diňe Katar bilen çäklenmedi. ABŞ bilen Eýranyň arasynda 17-nji iýunda gol çekilen, ýöne entek durmuşa geçirilmedik şertnamanyň araçylaryndan biri bolan Pakistan hem bu işe gatnaşdy. Pakistanyň Baş ştabynyň başlygy meýdan marşaly Asim Munir 24-nji awgustda Tährana gitdi we Eýranyň prezidenti Masud Pezeshkian, Mejlisiň başlygy Muhammet Bakir Kalibaf we Nationalokary Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň Baş sekretary Muhsin Rizai bilen ýokary derejeli duşuşyklar geçirdi. Gepleşiklerden soň iki tarap hem aragatnaşyklaryň diýseň öndürijidigini habar berdiler.

Şondan soň, 25-nji awgustda ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky gepleşiklerde adaty araçy roluny ýerine ýetiren Ummanyň Daşary işler ministri Badr bin Hamad al-Busaidi Tährana bardy. Al-Busaidi eýranly kärdeşi Abbas Arakçi bilen duşuşdy we Hormuz bogazyndaky howpsuzlyk ýagdaýy we çaknyşyklaryň öňüni almak strategiýalary barada möhüm maslahatlar geçirdi.