Eastakyn Gündogarda güýç söweşleri: Eýrandaky içerki dawa söweşiň ykbalyny nädip kesgitlär?

Eýran bilen ABŞ-Ysraýyl liniýasynyň arasyndaky harby we syýasy dartgynlyk altynjy aýyny yzda galdyrýarka, Waşington we Tähran administrasiýalarynyň gapma-garşylykly sözleri dünýä jemgyýetçiliginde uly täsir galdyrýar. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň uruş strategiýalary barada aýgytly garaýşy bolan bu möhüm döwürde, konfliktleriň soňky ýolunyň Tähran administrasiýasynyň başdan geçiren çuňňur syýasy polýarizasiýasy bilen kesgitlenjekdigi çak edilýär.

CNN tarapyndan çap edilen giňişleýin seljerme, Eýranda karar bermek mehanizmleriniň esasy döwülendigini görkezýär. Agurtdaky krizisiň soňlanmagy bilen baglanyşykly pragmatistler bilen konserwatiwleriň arasynda çuňňur düşünişmezlik bar. Prezident Massud Pezeşkýan , Mejlisiň başlygy Muhammet Bakyr Galibaf we Daşary işler ministri Abbas Arakçi tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän pragmatist ganat; Ykdysadyýete weýrançylykly täsirler, ABŞ tarapyndan girizilen deňiz gabawy we möhüm infrastruktura zeper ýetmegi sebäpli hemmetaraplaýyn ylalaşygyň tarapdary. Beýleki tarapdan, konserwatiw ganat Waşingtonyň esasy maksadynyň Eýran Yslam Respublikasyny düýbünden ýok etmekdigini öňe sürýär we Trump administrasiýasy bilen stoluň başynda oturmak we täze şertnama baglaşyp bolmajakdygyny aýdýar.

Tähranda syýasy ýer titremesi: Pezeşkian konserwatorlaryň nyşanyndadyr

Prezident Masud Pezeşkýanyň Trump administrasiýasy bilen iýun aýynda baglaşylan ýaraşyk şertnamasyna gol çekmegi konserwatiw ganatyň özüne edýän basyşyny ýokary derejä çykardy. Theurtdaky konserwatiwler hroniki ykdysady krizis we Waşington bilen netijesiz gepleşikler üçin gönüden-göni Pezeşkiýanyň hökümetini öz üstüne alýarlar.

Syýasy arenadaky dartgynlyk şeýle bir ýokarlandy welin, käbir konserwatiw toparlar hökümeti halky ABŞ bilen ylalaşyk gazanmaga mejbur etmek üçin ýangyç krizisini we ykdysady kynçylyklary bilkastlaýyn güýçlendirmekde aýyplaýarlar. Hatda pragmatistleriň diplomatiýa gönükdirilen çemeleşmesini "agdarlyşyk synanyşygy" diýip häsiýetlendirýänlerem bar. Konserwatorlar harby goranyş doktrinasynyň esasyny düzýän Eýranyň raketa we pilotsyz howa ulagy (UAV) kuwwatynyň, şeýle hem uzak möhletleýin garşylyk strategiýasynyň ýurdy daşarky howplardan has netijeli gorajakdygyny öňe sürýärler.

Bu agyr döwürde ýurduň dini lideri Mojtaba Hamenei iki toparyň arasynda göni tarap saýlamakdan saklandy we möhüm wezipelere has köp hawa atlaryny bellemegi makul bildi. Hameneýi, hökümetiň uruş şertlerinde alyp barýan işlerine ýokary baha berip, ýurduň gowşak taraplarynyň ýok edilmelidigini, ýöne bu meseleleriň köpçüligiň arasynda ara alnyp maslahatlaşylmaly däldigini aýtdy. Şonuň üçin Eýrandaky içerki güýç göreşiniň netijesi Tähranyň ylalaşyga tarap hereket etjekdigini ýa-da söweşiň haçan gutarjakdygyny kesgitleýän iň möhüm faktor hökmünde görülýär.

Eýranyň ykdysadyýeti sanksiýalar astynda duýduryş berýär

ABŞ-nyň agyr ykdysady sanksiýalary we Eýran portlarynyň petiklenmegi ýurduň ykdysadyýetinde çuňňur ýaralara sebäp bolýar. Iň soňky maglumatlara görä, Eýranyň daşary söwda mukdary 35 göterim azaldy, ýyllyk inflýasiýa derejesi rekord derejä 66 göterime ýetdi. Tähran administrasiýasy ykdysady ýagdaýyň agyrlygyny kabul etse-de, köçelerde täze sosial garşylyk tolkunynyň döremeginden alada galýar.

Prezident Masud Pezeşkian sanksiýalaryň ýurduň ykdysadyýetine ýetirýän zyýanly täsirlerini inkär edip bolmajakdygyny we bu kyn hakykatlary göz öňünde tutup dolandyryş strategiýalarynyň düzülmelidigini aýtdy. Dini lider Mojtaba Hamenei, daşary ýurt garaşlylygyny azaldar we içerki önümçiligi häzirki kynçylykdan gutulmagyň ýoly hökmünde ileri tutjak "garşylyk ykdysadyýeti" modeliniň kesgitli durmuşa geçirilmegini isledi.

Gyzgyn dawa gelýär: ABŞ goşuny Lark adasyna hüjüm edýär

Diplomatik we ykdysady urşuň kölegesinde dartgynlygy ýokarlandyrýan harby ugurda-da gyzgyn wakalar bolup geçýär. ABŞ goşunynyň Eýrana degişli iki sany raketa atyjy enjamy, Hormuz bogazynda deňiz minalaryny goýmak üçin raketa taýynlaýandygy we howa hüjümi bilen ýok edilendigi öňe sürüldi.

Eýranyň ýerli metbugaty Lark adasynda we onuň töwereginde güýçli partlamalaryň eşidilendigini habar berse-de, harby işgärler bu mesele boýunça entek jikme-jik tehniki düşündiriş bermediler. Beýleki tarapdan, Eýranyň Ynkylap Gwardiýasy Korpusy bu howa hüjüminde asuda ilat bilen birlikde ölenleriň we ýaralananlaryň bardygyny habar berdi. Berlen berk sözde bu hüjümiň jogapsyz galmajakdygy barada ar alyş alamaty berildi.