El Nino global energiýa bazarlaryny sarsdyrýar: Talap we önümçilik balansy üýtgeýär

Global klimat ulgamynyň iň güýçli dinamikasynyň biri bolan El Niño, dünýädäki energiýa bazarlarynyň üpjünçiligi we isleg balansyny düýpgöter üýtgetmäge taýynlanýar. ABŞ-nyň Milli Okean we Atmosfera Dolandyryşy tarapyndan berlen çaklamalara görä, şu ýylyň ahyryndan we 2027-nji ýylyň başyndan “gaty güýçli” El Nino fazasyny başdan geçirmek ähtimallygy 90 göterimden gowrak hasaplanýar. Bu meteorologiki ösüş diňe bir temperaturanyň ýokarlanmagyna sebäp bolmaýar; Windel, ýagyş we atmosfera basyş görnüşlerini üýtgetmek arkaly energiýa pudagyny bozýar.

Elektrik isleginiň we sowadyş zerurlygynyň ýokarlanmagy

El Ninonyň gönüden-göni duýulýan täsiri, global temperaturanyň ýokarlanmagy bilen kondisioner we sowadyş ulgamlaryna zerurlygyň iň ýokary derejesidir. Bu elektrik torlaryna görlüp-eşidilmedik ýük berýär. Halkara Energetika Guramasy (IEA) maglumatlaryna görä, global elektrik isleginiň geçen ýyl bilen deňeşdirilende şu ýyl 3,6 göterim ýokarlanmagyna we 2027-nji ýylda bu ösüş depgininiň 3,8 göterime ýetmegine garaşylýar. Şeýle-de bolsa, bilermenler El-Niñonyň garaşylýandan has güýçli sowadyş zerurlygyny ýokarlandyrmak arkaly elektrik energiýasynyň sarp edilişini artdyryp biljekdigini duýdurýarlar.

IEA tarapyndan berlen derňew, dünýädäki binalary sowatmak üçin sarp edilýän elektrik energiýasynyň mukdarynyň 2015-nji ýyldan bäri 50 göterim ýokarlap, takmynan 2900 terawat sagadyna ýetendigini görkezýär. Bu ägirt uly göwrüm, aşa yssy tolkunlaryň elektrik infrastrukturasyna nähili basyş edip biljekdigini aýdyň görkezýär.

Täzelenýän energiýada sebitdäki üýtgemeler we guraklyk howpy

El-Niñonyň ýeliň tizligine, bulutlylyk derejesine we ýagyş reimesimlerine gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleriniň işleýşinde sebit tapawudyny döredýär. Energetika we haryt bazarlaryny seljeriş kompaniýasy ICIS -iň çaklamalaryna görä, El Nino sebäpli güneşli günleriň sanynyň köpelmegi käbir sebitlerde gün energiýasynyň öndürilmegine oňyn täsir eder. Mysal üçin, Europeewropada gün energiýasy öndürilişiniň möwsümleýin kadalar bilen deňeşdirilende şu ýylyň üçünji çärýeginde 1,1 göterimden 2,1 göterime çenli ýokarlanyp biljekdigi çaklanylýar.

Şaýy puluň beýleki tarapynda, atmosfera aýlanyşygynyň üýtgemegi ýeliň tizligini peseldýär. ICIS-iň hasaplamalaryna görä, ýel energiýasy öndürilişi bu ýagdaýa ýaramaz täsir eder we 2027-nji ýylyň birinji çärýeginde Europeewropadan ýel öndürýän elektrik energiýasy adaty döwürlerden 9,8 göterim yza galyp biler.

Beýleki tarapdan, guraklyk we derýa akymlarynyň azalmagy gidroelektrik stansiýalaryna (HEPP) gönüden-göni zarba urýar. IEA, El-Niñonyň agyr şertleriniň Latyn Amerikasy we Günorta-Gündogar Aziýa ýaly möhüm sebitlerde gidroelektrik önümçiligini düýpli basyp biljekdigini görkezýär. Gidroelektrik önümçiliginiň bu peselmegi, energiýa boşlugyny ýapmak üçin gazylyp alynýan ýangyçlaryň gaýtadan öndürilmegine getirýär.

Gazylyp alynýan ýangyç isleginde we Panama kanaly krizisinde LNG bäsleşigi

HEPP-lerdäki önümçilik ýitgileri we elektrik energiýasynyň artmagy tebigy gaz we kömür elektrik stansiýalaryna garaşlylygy ýokarlandyrýar. ICIS derňewine görä, El Ninonyň täsiri bilen tomsuň yssy döwri, üçünji çärýekde Aziýanyň suwuklandyrylan tebigy gazyna (LNG) islegini takmynan 1,6 million tonna artdyryp biler. Bu ýokarlandyryş, şol döwürde Aziýa boýunça LNG islegine goşmaça 2,5 göterim agyrlygy aňladýar.

ICIS Energetika Analitikasynyň başlygy Andreas Şröder bu meselä beren baha berişinde El Nino effektleriniň ýylyň ahyrynda has aýdyň boljakdygyny aýtdy. Yssy howanyň kondisioneriň ulanylmagyna sebäp bolýandygyny we gaz elektrik stansiýalaryny işjeňleşdirýändigini mälim eden Şröder: "Bu ýagdaý, esasanam tomus aýlarynda has çäklendirilen LNG üpjünçiligi üçin dünýä derejesinde bäsdeşligiň güýçlenýändigini aňladýar. Günorta Aziýada musson ýagyşlary guraklyga, gidroelektrik önümçiliginiň gowşamagyna we elektrik energiýasynyň bahasynyň ýokarlanmagyna sebäp boldy" -diýdi. Şröder şeýle hem güýçli täzelenip bilýän energiýa infrastrukturasynyň bu zarbalary siňdirmekde möhüm rol oýnaýandygyny we gidroelektrik önümçiliginiň azalmagynyň gün energiýasyny köpeltmek arkaly bölekleýin öwezini dolup biljekdigini aýtdy.

Energetika bazarlaryny sarsdyrýan ýene bir möhüm ösüş, global söwda ugurlarynda bolup geçýär. Geçiş çäklendirmeleri, ýagyş ýetmezçiligi sebäpli suwuň derejesi peselýän Panama kanalynda ulanylýar. Panama kanal häkimligi , suw tygşytlaýyş çäreleriniň bir bölegi hökmünde Neopanamax gulplary üçin gündelik geçiş kwotasyny 9-a, Panamaks gulplaryny 3-nji sentýabrda 25-e çenli azaltdy. 15-nji sentýabrda Panamaks geçelgeleriniň günde 23-e çenli azalmagy meýilleşdirilýär. Bu maddy-tehniki üpjünçilikdäki kynçylyk, global energiýa ýüklerini daşamagy kynlaşdyrmak bilen ýük bahalaryna we eltiş wagtyna gönüden-göni täsir eder diýlip garaşylýar.