Emeli intellekt hereket meýilnamasy bilen 10 milliard dollarlyk maýa goýum maksady

Senagat we tehnologiýa ministri Mehmet Fatih Kaır, 2026-njy ýylyň 7-nji noýabrynda geçirilen TRT Bütindünýä Forumy 2026-nyň çäginde köpçülige Türkiýäniň 2026-2030-njy ýyllardaky emeli intellektual meýilnamasyny yglan etdi. Ministr Kaçir meýilnamanyň çäginde 5 million raýata emeli intellektual sowatlylygy we iň az 10 milliard dollarlyk maýa goýum merkezini emele getirmegi maksat edinýändigini aýtdy.

Emeli intellekt maksatlary we bilim taslamalary näme?

Türkiýe emeli intellekt tehnologiýalarynda öňdebaryjy ýurtlaryň arasynda hereket etmegi maksat edinýän 2026-2030-njy ýyllardaky emeli intellekt hereket meýilnamasy dört esasy okuň üstünde guruldy: "Biliň, peýdalanyň, guruň we gönükdiriň". Bu kontekstde 10 müň ösen emeli intellekt hünärmeni we 100 müň hünärmen taýýarlamak maksat edinilýär. Mundan başga-da, gözlegçiler hakyky durmuşdaky meseleleriň çözgütlerini işläp düzmekleri üçin azyndan 2 müň köpçülige maglumat toplumy elýeterli bolar we türk dilindäki BİLGE dil modeliniň birinji wersiýasy işläp düzüjiler üçin elýeterli bolar.

Infrastruktura maýa goýumlary we etiki düzgünler nähili bolar?

Türkiýe maglumat merkeziniň kuwwatyny 2030-njy ýyla çenli azyndan 1 gigawata çenli ýokarlandyrmagy maksat edinýändiklerini mälim eden Mehmet Fatih Kajyr, HIT-30 maksatnamasy bilen maýa goýumlarynyň çaltlaşdyrylandygyny aýtdy. Howpsuz we jogapkärçilikli ulanmak üçin emeli intellekt etik geňeşiniň dörediljekdigini mälim eden Kaçyr, bu geňeşiň şahsy durmuşyň eldegrilmesizligini goramak, diskriminasiýanyň öňüni almak we çagalaryň howpsuzlygy barada görkezmeler berjekdigini düşündirdi. Ministr emeli intellekt ulgamlaryna ygtyýarlyk bermek adamyň jogapkärçiligini aradan aýyrmaýandygyny, şonuň üçin aç-açanlygyň we jogapkärçiligiň möhümdigini aýtdy.

2026-2030 Senagat we tehnologiýa ministri Mehmet Fatih Kaçyr tarapyndan yglan edilen emeli intellekt hereket meýilnamasy; Oňa 5 million raýat üçin bilim, 10 milliard dollarlyk maýa goýum, 1 gigawat maglumat merkeziniň kuwwaty we ýerli uly dil modeli BİLGE ýaly strategiki maksatlar girýär. Bu ädimler bilen Türkiýe tehnologiki garaşsyzlygy berkitmegi we emeli intellekt ekosistemasyny ösdürmegi maksat edinýär.

Türkiýede tehnologiýa syýasatlaryny kesgitlemek we durmuşa geçirmek prosesi Senagat we Tehnologiýa ministrliginiň utgaşdyrylmagy bilen amala aşyrylýar. Hereket meýilnamasynyň çäginde okuw meýilnamalaryna gatnaşmak, maglumatlar toplumyna girmek we höweslendirişden peýdalanmak ýaly amallar ministrlik tarapyndan kesgitlenjek senenama we amaly kriteriýalara laýyklykda degişli edaralar tarapyndan yglan ediler.

Netije

yglan edilen hereket meýilnamasy, Türkiýe sanly öwrülişik strategiýasynda emeli intellektiň merkezi orny eýeländigini görkezýär. Hususan-da, ýerli dil modeli BİLGE we maglumat merkeziniň kuwwatyny ýokarlandyrmak, ýurduň tehnologiki infrastrukturasyny daşary ýurt garaşlylygyndan halas etmek we ýerli emeli intellekt ekosistemasyny döretmek kararyny görkezýär.

Okuw maksatlary we etika komitetini döretmek, tehnologiýanyň diňe bir ykdysady gural bolman, eýsem sosial ynamy gorap saklamaly görnüşde dolandyrylmalydygyny görkezýän deňagramly çemeleşmäni görkezýär. Bu, Türkiýäniň bir wagtyň özünde emeli intellekt ulgamynda tehniki kuwwatyny we hukuk esaslaryny ösdürmegi maksat edinýändigini subut edýär.

Mümkin täsirler

10 milliard dollarlyk maýa goýum maksady, Türkiýedäki tehnologiýa başlangyçlary we programma üpjünçiligi pudagy üçin ep-esli maliýeleşdirmegi we ösüş mümkinçiligini döredip biler. Maglumat merkezleriniň kuwwatyny 1 gigawata çenli ýokarlandyrmak bulut hasaplaýyş hyzmatlarynyň giň ýaýramagyna we içerki programma üpjünçiliginiň taslamalarynyň has çalt durmuşa geçirilmegine mümkinçilik döredip biler.

5 million raýata beriljek okuw, zähmet bazaryndaky emeli intellekt başarnyklaryna bolan islegi kanagatlandyryp we sanly sowatlylygyň derejesini ýokarlandyryp biler. Mundan başga-da, emeli intellekt etik geňeşiniň işi, bu pudakda işläp düzüjiler üçin standartlary kesgitlemäge we amaly amaly ösdürmegiň ösüşine kömek edip biler.