Erdoganyň Astana sapary: Strategiki hyzmatdaşlygyň täze döwri

Prezident Rejep Taýyp Erdogan Gazagystanyň prezidenti Kasym Kömert Tokaýewiň çakylygy boýunça Astana möhüm sapar etdi. Türkiýe bilen Gazagystanyň arasyndaky gatnaşyklaryň strategiki ölçegini berkitmegi maksat edinýän bu sapar, energiýa, söwda, transport we goranyş senagaty ýaly köp ugurda täze hyzmatdaşlyga sebäp bolup biler. Astanyň hemme ýerinde türk we Gazagystanyň baýdaklary asylan wagtynda resmi ýygnaklaryň geçiriljek ýerlerinde berk howpsuzlyk çäreleri görüldi. Bu sapar, geçen ýyl Ankara baryp gören we iki ýurduň arasyndaky syýasy gatnaşyklaryň çuňlaşmagyna goşant goşýan Tokaýewiň gatnaşyklarynyň dowamydyr.

Strategiki meseleler stoluň üstünde

Astanadaky gepleşikleriň dowamynda energiýa, transport, söwda we goranyş senagaty ýaly möhüm pudaklarda hyzmatdaşlyk meselesi jikme-jik ara alnyp maslahatlaşylar. Gazagystanyň Prezident köşgi Akorda tarapyndan berlen beýanata görä, liderler iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklary "giňeldilen strategiki hyzmatdaşlyk" derejesine çykarmagy maksat edinýärler. Bu duşuşyk iki ýurduň geljekdäki hyzmatdaşlygynyň perspektiwalaryny kesgitlemekde möhüm ähmiýete eýe. Mundan başga-da, liderler 15-nji maýda Gazagystanyň Türküstanda geçiriljek Türk döwletleri guramasynyň döwlet baştutanlarynyň (TDT) resmi däl sammitinde duşuşarlar. Türkiýe bilen Gazagystanyň arasyndaky hyzmatdaşlyk, esasanam Merkezi Aziýada, Günorta Kawkazda we Hazar liniýasynyň üsti bilen söwda we energiýa ugurlary arkaly has strategiki häsiýete eýe bolýar. Hytaý bilen Europeewropanyň arasynda alternatiw söwda ýoly hasaplanýan bu koridorda iki ýurduň arasyndaky utgaşdyrylyşy ýokarlandyrmak maksat edinilýär. Mundan başga-da, Baku-Tbilisi-Jeýhan turbageçirijisi arkaly daşalýan Gazagystan nebitiniň mukdaryny köpeltmek gün tertibindäki möhüm meseleleriň biridir.

Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Maýa goýumlary

Hünärmenler Gazagystanyň energiýa çeşmeleri we üstaşyr ýurt pozisiýasy Türkiýäniň logistika merkezi hökmünde birleşýän beýleki ýurtlaryň roluny birleşdirýär. Saparyň çäginde söwda mukdaryny ýokarlandyrmak üçin täze maksatlaryň yglan edilmegine we transport taslamalarynda has giňişleýin hyzmatdaşlygyň gün tertibine getirilmegine garaşylýar.

Gazagystanda türk kompaniýalarynyň roly

Gazagystanda işleýän türk kompaniýalarynyň esasanam gurluşyk, infrastruktura, energetika, dag-magdan we hyzmat pudaklaryna uly maýa goýumlary bar. Astanany döwrebaplaşdyrmak döwründe türk potratçy kompaniýalary tarapyndan amala aşyrylan taslamalar ykdysady gatnaşyklaryň iň görnükli mysallaryndan biridir. Resmi maglumatlara görä, Gazagystanda türk paýtagty bolan takmynan 4 müň kompaniýa işleýär.

Medeni we akademiki hyzmatdaşlyk

Türkiýe bilen Gazagystanyň arasyndaky gatnaşyklar ykdysady we syýasy ugurlar bilen çäklenmeýär. Iki ýurduň arasyndaky umumy taryh, medeni ýakynlyk we bilim hyzmatdaşlygy gatnaşyklaryň möhüm elementlerini emele getirýär. Türküstandaky Ahmet esesewi uniwersiteti bu hyzmatdaşlygyň simwoliki guramalarynyň biridir. Türkiýede okaýan gazak okuwçylarynyň sanynyň köpelmegi jemgyýetçilikara gatnaşyklary güýçlendirýän faktorlaryň hataryna girýär.

Syýahatçylyk we wiza desgalary

Geçen ýyl Türkiýä gelýän gazak syýahatçylarynyň sany 863 müňe ýetdi, şol döwürde Gazagystana gelýän türk syýahatçylarynyň sany 130 müň boldy. Syýahatçylyk we maýa goýum gatnaşyklaryny gowulandyrmak maksady bilen Gazagystanyň hökümeti türk raýatlarynyň bu ýurtda wizasyz galmagyny 30 günden 90 güne çenli artdyrdy. Türkiýäniň Almaty, Aktau we Türküstandaky baş konsullyklary we Şymkentdäki hormatly konsullygy bar. Gazagystanyň baş konsullyklary, Ankara ilçihanasy bilen birlikde Stambulda, Antalýada we Izmirde işleýär.

Strategiki hyzmatdaşlygy ösdürmek

2009-njy ýylda "Strategiki hyzmatdaşlyk şertnamasyna" gol çekilmegi bilen gatnaşyklar täze tapgyra çykdy we "Giňeldilen Strategik Hyzmatdaşlyk" derejesine ýetdi. TDT. Iki ýurt, şeýle hem, Birleşen Milletler Guramasy, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy, Aziýada Hyzmatdaşlyk we Ynam Ygtyýarlylyk çäreleri konferensiýasy we Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly halkara platformalarda ýakyndan hyzmatdaşlyk edýär.

Netijede, Prezident Erdoganyň Astana sapary diňe bir Türkiýe bilen Gazagystanyň arasyndaky gatnaşyklaryň strategiki ölçegini güýçlendirýär, şeýle hem halkara derejesinde hyzmatdaşlygy ösdürýär. Geljekde bu hyzmatdaşlygyň hasam çuňlaşmagyna we täze şertnamalar bilen baýlaşdyrylmagyna garaşylýar.