Eýran bilen ABŞ-nyň arasyndaky dartgynlyk ýokarlanýar: Çözüwiň umytlary azalýar

Soňky günlerde zorlugyň artmagy bilen Eýran bilen ABŞ-nyň arasyndaky gapma-garşylyklar hasam güýçlendi. Amerikan Apaçi dikuçarynyň Hormuz bogazynda atylmagy sebitde bar bolan dartgynlygy hasam artdyrdy. Bu waka iki ýurduň arasyndaky atyşygy bes etmek tagallalaryna kölege saldy we diplomatiki çözgütleri kynlaşdyrdy. Eýran tarapyndan atylan Apaçi dikuçary ABŞ-nyň sebitdäki harby güýçleriniň artmagyna sebäp boldy. Bu ýagdaý iki ýurduň arasyndaky eýýäm gowşak gatnaşyklary hasam dartgynlaşdyrdy we diplomatik gepleşikler üçin esaslaryň ýitmegine sebäp boldy.

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump, Eýran resmileriniň ýaraşyk şertnamasyny ara alyp maslahatlaşmak üçin olar bilen habarlaşandygyny öňe sürdi. Şeýle-de bolsa, Eýran bu aýyplamalary düýbünden inkär etdi we ABŞ bilen aragatnaşyk ýokdugyny aýtdy. Bu gapma-garşylykly jümleler iki ýurduň arasynda aragatnaşygyň ýoklugyny ýüze çykarýar. Pakistan we Türkiye daşary işler ministrleri sebitdäki wakalara baha bermek üçin telefon arkaly söhbetdeşlik geçirdiler. Şeýle diplomatik başlangyçlar sebitde parahatçylykly çözgüt tapmak umydyny dowam etdirmäge synanyşýar.

Eýranyň medaragly Güýçleriniň Hormuz bogazynyň ähli gämi geçelgelerine ýapylmagy sebitdäki söwda işjeňligine ýaramaz täsir etdi. Bu strategiki suw ýolunyň ýapylmagy, dünýä energiýa bazarlaryna çynlakaý täsir edip biler. ABŞ bogazyň gözegçiliginiň bardygyny öňe sürse-de, Eýran bu talaplara berk garşylyk görkezýär.

Ykdysady basyşlar we doňdurylan baýlyklar

Iki ýurduň arasyndaky gapma-garşylyklar diňe bir harby däl, eýsem ykdysady ugurlarda-da dowam edýär. Eýran daşary ýurtlarda doňdurylan milliardlarça dollarlyk nebit girdejileriniň boşadylmagyny talap edýär. Beýleki tarapdan Waşington, ynsanperwer kömegi üçin bu serişdeleri kem-kemden boşatmagy teklip edýär.

Eýran bu ykdysady basyşlardan dem almak üçin doňdurylan emläkleriniň boşadylmagyny ileri tutulýan maksat hökmünde kesgitledi. Şeýle-de bolsa, ABŞ-nyň bu meselede alyp barýan berk pozisiýasy gepleşiklere iň uly päsgelçilikleriň biri hökmünde garalýar.

Harby çaknyşyklar we geljegiň geljegi

Eýran bilen ABŞ-nyň arasyndaky harby çaknyşyklaryň iň soňky derejä ýetendigi aýdylýar. Iki tarap hem maksatlaryna ýetmekde kynçylyk çekýär. Eýran resmileri bu ýagdaýyň giň gerimli söweşe öwrülip biljekdigini aýdýarlar. Şeýle-de bolsa, gepleşikleriň dowam etdirilmegi we ylalaşygyň ýakyn bolmagy mümkin ara alnyp maslahatlaşylan ssenariýalaryň arasynda.

Tähran administrasiýasy ykdysady basyşlar we halkyň ýadawlygy sebäpli bu näbellilik ýagdaýyndan çykmak isleýär. ABŞ-nyň deňiz gabawyny aýyrmak Eýranyň ileri tutýan talaplarynyň biridir.

Halkara hukugy we ýaraşygyň geljegi

Eýranyň Daşary işler ministrligi ABŞ-nyň soňky hüjümlerini halkara hukugynyň bozulmagy hökmünde häsiýetlendirdi. Beýanatlarda bu hüjümleriň ýaraşygyň manysyzdygy we sebitdäki dartgynlygy ýokarlandyrýandygy nygtaldy. ABŞ agressiw pozisiýasyndan ýüz öwürmese, konfliktleriň hasam giňelip biljekdigi aýdylýar.

Öňümizdäki günlerde bu dartgynlygyň nähili ösjekdigine we taraplaryň diplomatik çözgüt tapyp biljekdigine sabyrsyzlyk bilen garaşylýar. Sebitdäki ösüşler diňe iki ýurdy däl, eýsem bütin dünýäni gyzyklandyrýan netijelere sebäp bolup biler.