F-35 Ysraýyldan ABŞ-a basyş: Saud Arabystanyna satylmagy üçin “Kompensasiýa” talap

Eastakyn Gündogarda harby we strategiki güýç deňagramlylygyny saklamagy maksat edinýän Ysraýyl ABŞ bilen Saud Arabystanynyň arasyndaky goranyş we howpsuzlyk gepleşiklerine ýakyndan gözegçilik edýär. Riýad administrasiýasy Ankara we Yslamabat bilen gol çeken Mekge bilelikdäki goranyş şertnamasyndan soň, bäşinji nesil gizlin söweş uçary F-35 kysymly uçara girmek mümkinçiligi Tel Awiwde uly howpsuzlyk aladasyny döretdi. Ysraýyl resmileri Waşingtonda sebitdäki harby artykmaçlygynyň sarsmazlygyny üpjün etmek üçin başlangyç etdiler we diplomatik we harby "kompensasiýa" talaplaryny öňe sürdüler.

Tel-Awiwdäki F-35 duýduryş we harby artykmaçlyk aladasy

ABŞ bilen Saud Arabystanynyň arasyndaky giňişleýin harby hyzmatdaşlyk gepleşikleri Ysraýylyň howpsuzlyk we aňtaw býurokratiýasynda çynlakaý işjeňlige sebäp boldy. Riýadyň Waşingtondan öňdebaryjy F-35 söweş uçarlaryny islemegi Tel Awiwde sebitdäki howa artykmaçlygyny ýitirmek gorkusyny döretdi. Ysraýyl administrasiýasy Waşingtondan harby we diplomatik eglişikler almak üçin güýçli lobbiçilik işlerini alyp barýar we bu mümkin bolan satuw amala aşyrylsa öz strategiki monopoliýasynyň gowşadyljakdygyny öňe sürýär.

Kadalaşdyrmak ýagdaýy we programma üpjünçiligini çäklendirmek talaplary

Ysraýyl ýokary tehnologiýaly ýaraglaryň Saud Arabystanyna geçirilmeginiň diplomatik jogap bermelidigini öňe sürýär. Geçen gepleşik proseslerine salgylanyp, diplomatik çeşmeler Tel Awiwiň gyzyl çyzyklaryny aç-açan beýan edendigini aýdýarlar. Döwrüň karar berýänlerinden biri bolan Ysraýylyň ýokary derejeli resmisi bu işi jemledi: "Biz Trump administrasiýasyna F-35 kysymly uçarlaryň Saud Arabystany bilen üpjün edilmeginiň diňe şu ýurt bilen Ysraýyl bilen kadalaşdyryş şertnamasyna gol çekilmeginiň şerti bolmalydygyny aýtdyk." Başga bir ýokary derejeli şahsyýet bu strategiki uçarlary Riýadda harby deňagramlylyk ýa-da diplomatik gazanç etmezlik "uly ýalňyşlyk" hasaplady.

Bu nukdaýnazardan, Ysraýyl täze goranyş paketlerini, has ösen akylly ok-därileri we ABŞ-nyň we Riýadyň arasynda bolup biläýjek şertnamada Saud Arabystanyna beriljek F-35 kysymly kuwwatyny çäklendirjek ýörite programma üpjünçiliginiň çäklendirmelerini isleýär.

ABŞ-nyň kanunlarynda ýokary hilli harby artykmaçlyk ýörelgesi

ABŞ-nyň kanunçylygy, Waşington administrasiýasy üçin Ysraýylyň Eastakyn Gündogarda harby artykmaçlygyny saklamagy kanuny borçly edýär. ABŞ-nyň Kanunlar kodeksindäki düzgüne laýyklykda: "Goranmak materiallaryny we hyzmatlaryny Easternakyn Gündogar ýurtlaryna satmak baradaky ähli kararlar Ysraýylyň" ýokary harby artykmaçlygyna "ýaramaz täsir etmeýän görnüşde kabul edilmelidir." Şeýle-de bolsa, Ysraýyl Saud Arabystanynyň gizlin F-35 uçarlaryna eýe bolmagy ýaly sebit aktýorynyň bu deňagramlylygy düýpgöter sarsdyrjakdygyny öňe sürýär.

F-35 maksatnamasynyň esasy pelsepesine salgylanyp, bir Ysraýyl resmisi: "F-35 maksatnamasynyň hemmesi ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky köpçülikleýin goranyş düşünjesini goldamak üçin döredildi" diýdi we Waşingtonyň täze sebit howpsuzlyk arhitekturasynda liderlik wezipesini ýerine ýetirmelidigini we Riýadyň ygtybarly hyzmatdaşdygyny subut etmelidigini aýtdy.

ABŞ-nyň Döwlet Departamentinden ullakan satuw beýany

Ösüşleriň merkezinde durýan ABŞ-nyň Döwlet departamenti Saud Arabystanyna ýarag satmak boýunça ägirt uly paket barada Kongrese resmi habar berendigini habar berdi. Writtenazmaça beýannamada Saud Arabystanynyň umumy bahasy 24,3 milliard dollar bolan 48 F-35 söweş uçary, 49 Pratt & Whitney F135-PW-100 dwigateli we beýleki möhüm harby enjamlar bilen üpjün ediljekdigi mälim edildi.