Gaagadaky günäkärlenýän Germaniýa: Nikaragua Gaza kazyýet işi başlandy

Ysraýylyň Gaza zolagynda alyp barýan harby hereketlerine global reaksiýalar kanuny esasda täze bir ugur aldy. Merkezi Amerikanyň ýurdy Nikaragua Germaniýa garşy gozgalan we Ysraýylyň sebitdäki hereketlerine syýasy, maliýe we harby goldaw bermek bilen baglanyşyklydygyny aýdyp, Gollandiýanyň Gaaga şäherindäki Halkara Adalat Kazyýetinde resmi taýdan başlandy.

Gaagadaky möhüm diňleniş senenamasy we karar prosesi

Kazyýet işiniň ilkinji gününde günäkärlenýän Germaniýa wekilçilik edýän hukuk komiteti Nikaragua tarapyndan bildirilýän aýyplamalara garşy ilkinji goragyny amala aşyrar. Ikinji gün, Nikaragua tarapy Berliniň administrasiýasynyň halkara hukugyny bozandygyny görkezýän delilleri we anyk subutnamalary kazyýete hödürlär. Çarşenbe güni Germaniýanyň dilden goranmagy bilen dowam etjek kazyýet işi Nikaragua penşenbe güni soňky çykyşy bilen tamamlanar.

Birleşen Milletler Guramasynyň iň ýokary kazyýet organy bolan ICJ, taraplaryň goranyşyny tamamlandan soň ýakyn 6 aýyň içinde soňky kararyny yglan etmegine garaşylýar. Courtokary Kazyýet Berlini goldamak karary bilen bu işi doly ýatyryp biler ýa-da kazyýet işiniň mazmuny boýunça diňlenmegini buýurmak bilen kazyýet işini dowam etdirip biler.

Nikaragua tarapyndan Berlin administrasiýasyna garşy çynlakaý aýyplamalar

Nikaragua 2024-nji ýylyň 1-nji martynda Germaniýa garşy resmi çäre gördi we ICJ-e ýüz tutdy. Merkezi Amerika döwleti Berliniň administrasiýasyny berk aýyplady; Germaniýanyň 1948-nji ýyldaky genosid jenaýatynyň öňüni almak we jezalandyrmak baradaky konwensiýasyny, 1949-njy ýyldaky Genevaenewa konwensiýasyny we bu konwensiýalara goşulan goşmaça teswirnamalary we halkara ynsanperwer hukugynyň esasy kadalaryny bozandygyny öňe sürýär.

Haýyşda Germaniýanyň Ysraýyla berýän harby we maliýe goldawyndan başga-da, BMG-nyň theakyn Gündogardaky palestinaly bosgunlar üçin kömek we iş gullugyna ( UNRWA ) beren gumanitar krizisiň çuňlaşmagyna sebäp bolandygy öňe sürülýär. Nikaragua, Berliniň genosid jenaýatynyň şu ädimler bilen amala aşyrylmagyna kömek edendigini we halkara hukugynyň öňüni almak borjuny bozandygyny öňe sürdi. Beýleki tarapdan, ICJ ozal Nikaragua tarapyndan bu etapdan ozal talap edilýän gyssagly wagtlaýyn çäreleri ret edipdi.

Germaniýanyň Ysraýyla garşy ýarag eksporty

Germaniýanyň Ysraýyl bilen harby gatnaşyklary bu işiň iň möhüm merkezlerinden biridir. German hökümeti Gazadaky ynsanperwerlik ýagdaýy sebäpli Ysraýyla harby eksporty 2025-nji ýylyň 8-nji awgustynda çäklendirmek kararyna geldi, ýöne bu çäklendirmäni gysga wagtyň içinde 2025-nji ýylyň 24-nji noýabrynda ýatyrdy. Çäklendirmeler ýatyrylansoň, Berliniň Tel Awiw şäherine iberýän goşunlary köpeldi.

Germaniýanyň Ykdysadyýet we Energetika ministrliginiň Bundestagda oppozisiýa Çep partiýasynyň ( Die Linke ) parlament soragyna beren resmi jogabynda haýran galdyryjy maglumatlar ýüze çykdy. Resminamalara görä, çäklendirmeler ýatyrylan 2025-nji ýylyň 24-nji noýabryndan şu ýylyň birinji ýarymyna çenli Germaniýa Ysraýyla takmynan 800 million ýewro bahasy bolan harby enjamlaryň we ýaraglaryň satylmagyny tassyklady. Bu ägirt uly harby goldaw Gaagadaky kazyýet işiniň iň möhüm subutnamalarynyň biridir.