Galyndylar Çanakkale şäherindäki energiýa we çig mallara öwrülýär

Çanakkale şäherinde ýerleşýän doly göwrümli toplumlaýyn gaty galyndylary dolandyryş desgasy her ýyl takmynan 100 müň tonna galyndylary gaýtadan işlemek arkaly energiýa we alternatiw çig mal öndürýär. Bu möhüm daşky gurşaw taslamasy sebitdäki galyndylar meselesini çözmegi maksat edinýär we energiýanyň durnukly öndürilmegine goşant goşýar. Bu ýerde galyndylar dürli prosesler arkaly gaýtadan işlenýär we energiýa we çig mal hökmünde gaýtadan işlenýär.

EKAY desgasy Türkiýede galyndylardan çykýan ýangyç öndürýän ekologiýa ygtyýarly dört desganyň biridir. Desgada yzygiderli saklamak, mehaniki bölmek, biodrirlemek, gaplaýyş galyndylaryny ýygnamak we bölmek, lukmançylyk galyndylaryny sterilizasiýa etmek, biogazdan arassalamak we elektrik öndürmek ulgamlary bar. Kawcar, Unionewropa Bileleşigi tarapyndan goldanýan taslamanyň çäginde 2004-nji ýylda başlanan işiň 2009-njy ýyla çenli dowam edendigini aýtdy.

Taslamanyň çäginde takmynan 17,5 million ýewro maýa goýum goýlandygyny we bu maýa goýumyň diňe bir ammar meýdançasyny däl-de, eýsem galyndylaryň emele gelmeginden başlap, zibile çenli ähli prosesi öz içine alýan ulgamy döretmegi maksat edinýändigini aýtdy. Galyndylary dolandyrmagyň bu toplumlaýyn ulgamy häkimlikler we ýörite welaýat häkimligi bilen hyzmatdaşlykda döredildi.

Maýa goýumlary we tehnologiki ösüşler

2019-njy ýyldan bäri desga ep-esli maýa goýumlary goýuldy we mehaniki-biologiki bölünişik, galyndylardan alynýan ýangyç öndürmek, biodrirlemek, gazdan elektrik öndürmek we suwdan arassalamak ýaly desgalar işe girizildi. Leachate ösen tehnologiýany ulanmak bilen daşky gurşaw kanunçylygyna laýyklykda işlenýär.

Kawcar desgada her ýylda takmynan 100 müň tonna galyndy dolandyrylýandygyny we bu galyndylaryň mehaniki-biologiki bölüniş desgasynda ikinji gezek bölünýändigini aýtdy. Comangyjy galyndylar, döwüjiler ulgamynyň kömegi bilen biodrirlemäge sezewar edilýär we sement zawodlarynda ulanyljak alternatiw ýangyç we çig mal bolýar.

Energetika önümçiligi we ykdysady goşantlar

desgada her ýylda ortaça 11 müň tonna gaplaýyş galyndylary bölünýär, 20 müň tonna galyndy öndürilýär. Her ýyl hapalardan alynýan gaz bilen takmynan 10 müň megawat sagat elektrik energiýasy öndürilýär. Bu energiýa mukdary takmynan 3 müň hojalygyň ýyllyk elektrik zerurlyklaryna deňdir.

Mundan başga-da, ýylda 20 müň kub metr arassalamak daşky gurşawa zyýan bermezden bejerilýär we ýok edilýär. ÇAKAB-yň çäginde işleýän lukmançylyk galyndylaryny sterilizasiýa desgasy, Gallipoliden başga ähli welaýatda lukmançylyk galyndylaryny sterilizasiýa edýär we howpsuz zyňýar. Galyndylary dolandyrmakda jemgyýetçilik habardarlygynyň ähmiýetine ünsi çekip, Kawcar daşky gurşawa duýgur jemgyýetiň şu görnüşde döredilip bilinjekdigini aýtdy.

Desgadaky işler Çanakkale galyndylary dolandyrmakda göreldeli model döretmäge mümkinçilik berýär. Daşky gurşawyň durnuklylygy üçin galyndylary netijeli dolandyrmak energiýa önümçiligine goşant goşýar we daşky gurşawa ýaramaz täsirleri azaldýar.

Şeýle galyndylary dolandyrmak ulgamlary diňe bir galyndy meselelerini çözmek bilen çäklenmän, täzelenip bilýän energiýa çeşmelerini ulanmak arkaly energiýa dürlüligine hem goşant goşýar. Çanakkale şäherindäki bu programma beýleki sebitler üçin ylham çeşmesi bolup biler.

Öňümizdäki ýyllarda şeýle taslamalaryň artmagyna we ekologiýa taýdan arassa tehnologiýalaryň has köp ulanylmagyna garaşylýar. Durnukly energiýa çözgütlerinde we galyndylary dolandyrmakda edilmeli ädimler ykdysady we ekologiýa taýdan möhüm ähmiýete eýe.