Gazadaky harabalyklaryň aşagyndaky durmuş bazary: Täze ýarag ibermegiň gymmaty 2,8 milliard dollar we sebitdäki soňky ösüşler

Gaza zolagynda köpden bäri dowam eden bombaly hüjümlerden galan weýrançylyk täze betbagtçylyklar getirýär. Gaza şäheriniň Tal al-Hawa etrabynda 6 gatly binanyň duýdansyz ýykylmagy netijesinde 11 çaga bilen birlikde azyndan 21 raýat öldi. Onlarça adamyň harabalygyň aşagyndadygy habar berilse-de, gözleg we halas ediş işleri gaty mümkin däl ýagdaýda alnyp barylýar.

handhli mümkinçilikleriň tükenen ýerinde ýalaňaç el gözlemek we halas etmek

weýran bolan binada takmynan 10 maşgalanyň, başgaça aýdylanda azyndan 100 adamyň, şol sanda 50 çaganyň gaçybatalga berlendigi aýdylýar. Binanyň howpsuz däldigi baradaky duýduryşlara garamazdan, öýsüz-öwzarsyz maşgalalaryň umytsyzlyk sebäpli bu ýere gaçybatalga berendigi aýdylýar. Hamasyň ýolbaşçylygyndaky raýat goranmak toparlary Ysraýylyň enjamlaryň girizilmegine girizilen berk embargosy sebäpli ilki ýalaňaç eli bilen işläp başlady. Soňra Birleşen Milletler Guramasyndan (BMG) we Müsüriň toparlaryndan alnan iş maşynlary bilen işi çaltlaşdyrmak üçin tagalla edildi.

Gazanyň raýat goranmak müdiri Raed al-Dahşan harabalygyň aşagyndan gelýän sesleriň bardygyny we umydyny ýitirmändigini, adamlaryň uklap ýatyrka bu betbagtçylyga uçrandygyny aýtdy. BMG Ösüş Maksatnamasy (UNDP) Gazanyň Ofis başlygy Alessandro Mrakiç hem wakanyň bolan ýerinde beýannama berip, harabalygyň aşagynda 70-100 adamyň bardygyny we tehniki ýetmezçilikler sebäpli doly betbagtçylygyň ýüze çykandygyny aýtdy.

Galyndylaryň aşagyndaky müňlerçe jeset we 10 ýyl gözleg

BMG-nyň Adam hukuklary boýunça ýokary komissary Wolker Türk Gazadaky ýagdaýyň agyrlygyna ünsi çekdi we halkara synçylarynyň sebite girmegine rugsat berilmegini isledi. Türk: "Şu wagta çenli tapylan jesetler diňe buzuň ujy bolup biler" -diýdi we Ysraýylyň halkara ynsanperwerlik kanunlaryny bozandygy we uruş jenaýatlary edendigi baradaky şübheleriň güýçlenendigini aýtdy.

Raýat goranyşynyň maglumatlaryna görä, 2025-nji ýylyň noýabr aýyndan bäri harabalykdan 630-dan gowrak jeset tapyldy, ýöne 8 müňden gowrak adamyň ölendigi çak edilýär. BMG Adam Hukuklary Ofisinden Ajit Sunghaý diňe bir iş maşynynyň galandygyny aýtdy we bu ýeterlik dälligi sebäpli galyndylary aýyrmak boýunça işleriň azyndan 10 ýyl dowam edip biljekdigini duýdurdy.

Bu ynsanperwer pajyganyň kölegesinde dartgynlygy güýçlendirjek sözler Ysraýylyň Goranmak ministri Ysraýyl Katz dan geldi. Katz, Gazadaky harby operasiýalaryň täzeden başlamagynyň diňe wagtyň bardygyny aýtdy we sebitden 2 million palestinalyny ewakuasiýa etmegi meýilleşdirýändigini aýtdy. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump tarapyndan 2025-nji ýylyň oktýabr aýynda yglan edilen ýaraşygyň ýesirleriň yzyna gaýdyp gelmegi üçin gymmatlydygyny öňe süren Katz, Hamasyň doly ýok edilmegine we migrasiýa meýilnamasynyň durmuşa geçirilmegine goşunyň hemişe taýýardygyny aýtdy.

ABŞ-dan Ysraýyla 2,8 milliard dollarlyk ullakan ok-däri paketi

Meýdanda gapma-garşylyklar we weýrançylyklar dowam edýärkä, goranyş pudagynda möhüm ädimler ädilýär. Ysraýylyň goranyş kompaniýasy Rafael Advanced Defence Systems we ABŞ Lockheed Martin, SPICE 1000 takyk gönükdirilen ok-därileri F-35I Adir söweş uçarlaryna birleşdirmek boýunça bilelikdäki işini çaltlaşdyrdy.

Beýleki tarapdan, ABŞ-nyň administrasiýasynyň Ysraýyla 2,8 milliard dollarlyk ägirt uly ýarag satuw bukjasyny tassyklamaga taýýarlanýandygy habar berildi. Bu bukjanyň çäginde, hersiniň agramy takmynan 1 tonna bolan 20 müň MK-84 bomba, 20 müň BLU-117 bomba we 20 müň I-2000 Penetrator bunker deşiji kelleleriň iberilmegine garaşylýar. Weýran ediji täsiri bilen tanalýan MK-84 bombalary, galyň beton konstruksiýalara aralaşmak we uly ýerlerde ölüm howply täsirleri döretmek ukyby bilen tapawutlanýar.

Jo Baýden administrasiýasy parahat ilatdan ölenler baradaky aladalar sebäpli iki ýyl mundan ozal bu bombalaryň iberilmegini togtatdy, emma işe girişen Trump bu çäklendirmeleri ýatyrdy. Ylalaşygyň çykdajylarynyň köpüsi ABŞ-nyň salgyt töleýji gaznalary tarapyndan maliýeleşdirilýän daşary ýurt harby maliýeleşdiriş programmasy arkaly tölener.

Europeanewropa ýurtlarynyň Ysraýyl bilen goranmak hyzmatdaşlygy

Gresiýanyň halkynyň Gazadaky ýagdaýa nähili reaksiýa görkezendigine garamazdan, Kyriakos Mitsotakisiň hökümeti Kipriň Gresiýa administrasiýasy bilen bilelikde Ysraýyl bilen harby hyzmatdaşlygyny çuňlaşdyrýar. Afiny administrasiýasy Ysraýyl bilen 3,5 milliard dollarlyk “Achilles Shield” howa gorag ulgamy taslamasyna gol çekdi. Şeýle-de bolsa, ulgamyň deslapky kodlarynyň Gresiýa berilmezligi ýurtda çynlakaý diskussiýalara sebäp boldy.

Şonuň ýaly-da, Finlýandiýanyň Ysraýyl bilen goranyş hyzmatdaşlygy şertnamasyny 2024-nji ýylda, Gazadaky operasiýalar dowam etdirilýänçä, köpçülige habar bermezden 2034-nji ýyla çenli uzaldylandygy aýan edildi. Bu gizlin şertnamanyň harby material üpjünçiliginden başlap, bilelikdäki gözleg işlerine çenli giň gerim alýandygy mälim edildi.