Geljegi gurmak we strategiki hyzmatdaşlygyň maksatlary Türk Bütindünýä Dialog Forumynda ara alnyp maslahatlaşyldy

Ankaradaky myhmanhanada geçirilen Türk dünýä gepleşikler forumynda türk dünýäsiniň geljegini gurmagyň çäginde strategiki hyzmatdaşlyga, ykdysady integrasiýa we bilim syýasatlaryna baha berildi. Ankara Hajy Baýram Weli uniwersitetiniň Ykdysadyýet we dolandyryş ylymlary fakultetiniň dekany Prof. Dr. Fırat Purtaş tarapyndan dolandyrylýan tegelek stoluň başynda; Gyrgyzystan-Türkiýe Manas uniwersiteti, L.N. Gumilýow asewraziýa milli uniwersitetiniň, Ahmet esewewi halkara türk-gazak uniwersitetiniň we Eastakyn Gündogar uniwersitetiniň akademikleri, şeýle hem Aliýa Izetbegowiç gaznasynyň we Hazaryň töwereginiň wekilleri gatnaşdy.

Türk dünýäsi üçin strategiki gözýetim nädip döredilmeli?

Gyrgyzystan-Türkiýe Manas uniwersitetiniň wise-rektory, professor Kamalbek Karymşakow durnukly öndürijilik üçin uzak möhletleýin gözýetimiň zerurdygyny aýtdy. Karymşakow, Türk döwletleri guramasyna (TDT) agza ýurtlaryň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmak üçin ýokary hünärli işçi güýjüne ünsi jemlemelidigini aýtdy we "Uniwersitetler we senagat pudaklary üçin gowy baglanyşyk gurulmalydygyny" aýtdy. L.N. Gumilýow asewraziýa milli uniwersiteti. Zhazira Saýyn, Türkiýe bilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasyndaky taryhy raýdaşlygyň bilim taslamalary bilen güýçlenendigini we emeli intellektiň we sanly üýtgeşmäniň täze döwrüň strategiki ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolmalydygyny aýtdy.

Ykdysady integrasiýa we sebit hyzmatdaşlygynyň maksatlary näme?

Ahmet esesewi Halkara Türk-Gazagystan Uniwersitetiniň fakultetiniň agzasy doktor Lesbek Taizhanow täsirli guramalar we bäsdeşlik ukyply ykdysadyýetler bilen durnukly gülläp ösmegiň mümkindigini aýtdy we "maksadyň ykdysadyýetleri birek-birege, bitewi we bäsdeşlige ukyply etmekden ybaratdygyny" aýtdy. Nearakyn Gündogar uniwersitetiniň prof. Doktor Nur Köprülü hyzmatdaşlygyň umumy medeni aýratynlyklardan çykyp, amaly hyzmatdaşlyga öwrülmelidigini öňe sürse-de, Bosniýa we Gersegowinanyň Ankaradaky öňki ilçisi Adis Alagic Bosniýa bilen Gersegowinanyň Europeewropa bilen Türk dünýäsiniň arasynda köpri bolup biljekdigini aýtdy. Kaspi tegeleginiň baş direktory Fuad Alakbarow utgaşdyrylan ýumşak güýç strategiýasyny ösdürmegiň möhümdigi barada durup geçdi.

Forumda bilim, ylym, emeli intellekt, sanly üýtgeşmeler we ykdysady hyzmatdaşlyk meseleleri türk dünýäsiniň geljeginiň adyndan giňişleýin ara alnyp maslahatlaşyldy. Gatnaşanlar umumy taryhy we medeni gatnaşyklaryň institusional mehanizmleri we gymmatlyklar zynjyryny goldamak arkaly has güýçli integrasiýa öwrülmelidigi barada ylalaşdylar.

Türk döwletleriniň guramasynyň çäginde ýerine ýetirilen "Türk dünýäsi 2040" resminamasy agza ýurtlaryň arasyndaky hyzmatdaşlygyň esasy çarçuwasyny düzýär. Sebitleýin ösüş, söwda mukdaryny ýokarlandyrmak we bilelikdäki bilim taslamalary guramanyň ileri tutulýan gün tertibiniň hataryna girýär.

Netije

Duşuşygyň esasy netijesi, türk dünýäsinde hyzmatdaşlygyň indi umumy taryh we medeni gymmatlyklar bilen çäklenmeli däldigi. Durnukly gelejek üçin ykdysady integrasiýa, ýokary bilimiň hilini ýokarlandyrmak we institusional esasda tehnologiki özgerişleri geçirmek zerur hasaplanýar.

Mundan başga-da, Orta Koridor ýaly taslamalar we gymmatlyklar zynjyryny döretmek tagallalary sebitdäki ýurtlaryň global bäsdeşlik ukybyny ýokarlandyrar diýlip baha berilýär. Adam kapitalyna maýa goýumlary bu integrasiýanyň iň möhüm hereketlendiriji güýji bolar diýen netijä gelindi.

Mümkin täsirler

Şeýle gepleşik platformalary agza ýurtlaryň arasynda akademiki we täjirçilik hereketini ýokarlandyrar diýlip garaşylýar. Hususan-da, uniwersitetleriň arasynda bilelikdäki gözleg gaznalaryny döretmek we senagat hyzmatdaşlygyny güýçlendirmek sebitdäki ýaş ilat üçin täze iş mümkinçiligini döredip biler.

Mundan başga-da, umumy ykdysady garaýyşda türk döwletleriniň duşuşygy sebitdäki söwda mukdarynyň ösmegine we daşary ýurt garaşlylygynyň azalmagyna goşant goşup biler. Diplomatik we medeni ugurlardaky bu ýakynlaşmagyň, türk dünýäsine umumy sesini halkara arenasynda has güýçli eşitdirmegine mümkinçilik döredip biljekdigi göz öňünde tutulýar.