MHP başlygy Bahçeliniň Türkiýe döwletleriniň sammiti we doganlyga ünsi

MHP başlygy Devlet Bahçeli, Türkiýe Respublikasynyň döredilmeginiň 103 ýyllygy, Türkiýe Respublikasynyň garaşsyzlygynyň 35 ýyllygy we Ankarada geçiriljek Türkiýe döwletleri guramasynyň döwlet we hökümet baştutanlary sammiti mynasybetli ýazmaça beýanat berdi. Bahçeli, türk dünýäsiniň umumy taryhy we medeni mirasynyň ähmiýetine ünsi çekdi we Ankarada geçiriljek sammitiň döwletleriň arasyndaky doganlyk gatnaşyklaryny pugtalandyrjak taryhy ädimdigini aýtdy.

Türk dünýäsiniň agzybirligi haýsy esasda gurulmaly?

Türk dünýäsiniň agzybirliginiň başga bir döwletiň üstünden höküm sürýän döwleti aňlatmaýandygyny mälim eden Devlet Bahçeli, maksatly gurluşyň garaşsyz döwletleriň özygtyýarly deňligi esasynda birek-birege hormat goýmak we doganlyk kanuny bilen berkidilen jebislikdigini aýtdy. Ysmaýyl Gaspiralynyň "Dilde, pikirde we işde bitewilik" idealynyň ýolbaşçylygynda hereket etmelidigimizi aýdan Bahçeli, türk dünýäsiniň agzybirligini gowşatmak synanyşyklaryna garşy paýhasly we tutanýerli bolmaga çagyrdy.

Azerbaýjan bilen Türkiýäniň arasyndaky doganlyk gatnaşyklary nämäni aňladýar?

Azerbaýjan bilen Türkiýanyň arasyndaky doganlygyň gündelik syýasy ösüşlerden başga-da taryhy häsiýete eýedigini aýdan Devlet Bahçeli, bu gatnaşyklaryň zyýanynyň diňe iki döwlete degişli mesele däldigini aýtdy. Bahçeli: "Azerbaýjan bilen Türkiýäniň arasyndaky doganlyk şeýle bir çuňňur, gündelik ösüşiň çäkleri bilen çäklenip bilmeýär; syýasy we diplomatik meselelerden başga-da taryhy häsiýete eýe."

MHP başlygy Devlet Bahçeli, Ankarada geçiriljek Türkiýe döwletleri guramasynyň sammitiniň türk dünýäsiniň geljegini kesgitlejek kesgitli erkini açjakdygyna umyt etdi. Bahçeli, Türkiýäniň bilimini we tejribesini türk dünýäsiniň ösmegi bilen birleşdirmegiň "Türk we Türk asyrynyň" maksatlaryna laýyklykda umumy jogapkärçilikdigini aýtdy.

Türk döwletleriniň guramasy, agza ýurtlaryň arasynda syýasy, ykdysady, medeni we transport ugurlarynda hyzmatdaşlygy ösdürmegi maksat edinýän halkara gurluşdyr. Guramanyň 2040-njy ýyldaky gözýetiminiň çäginde bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek we agza döwletleriň özygtyýarlylygyna hormat goýmagyň çäginde sebitleýin netijeliligi ýokarlandyrmak maksat edinilýär. Bu proses agza ýurtlaryň döwlet baştutanlary derejesindäki sammitler we degişli ministrlikleriň utgaşdyrylan tagallalary arkaly amala aşyrylýar.

Netije

Devlet Bahçeliniň aýdanlary, türk dünýäsinde hyzmatdaşlygyň "özygtyýarly deňlik" ýörelgesine esaslanmalydygyny aýdyň görkezýär. Bu çemeleşme, guramanyň geljekki institusional gurluşynyň agza döwletleriň garaşsyzlygyny gorap saklamak bilen has güýçli sebit aktýory bolmak maksady bilen emele geljekdigini görkezýär.

Mundan başga-da, Azerbaýjan bilen Türkiýanyň arasyndaky doganlyga ünsi, türk dünýäsindäki ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň diňe bir diplomatik däl, eýsem taryhy we emosional çuňlugyny hem subut edýär. Bu ýagdaý, türk döwletleriniň özara garaşlylygy sebitdäki krizisler ýa-da daşary ýurt gatyşmalary ýüze çykan halatynda strategiki kepillik bolup biljekdigini görkezýär.

Mümkin täsirler

Ankaradaky sammit, Türk döwletleri guramasynyň agza ýurtlarynyň arasynda ykdysady we syýasy integrasiýany çaltlaşdyryp biljek kararlara ýol açar diýlip garaşylýar. Hususan-da, transport we energiýa liniýalaryny has netijeli etmek, agza ýurtlaryň halkara bazarlarynda bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyryp biler.

Bahçeliniň "doganlyk kanuny" baradaky ünsi agza ýurtlaryň arasynda bolup biljek diplomatik jedelleri çözmekde birleşdiriji dil döreder. Bu çemeleşme, türk dünýäsiniň halkara arenasynda has bitewi we kesgitli daşary syýasaty alyp barmagyna goşant goşup biler.