Ýaşlarda ýogyn içege rak keseliniň töwekgelçiligi: Gemorroý bilen garyşdyryp boljak alamatlar

Gastroenterologiýa boýunça hünärmen dosent Serdar Durak soňky ýyllarda ýaşlarda aşgazan we ýogyn içege rak keseliniň ýüze çykmagynyň köpelendigini aýtdy we ýaşlary nektarda gan ýaly alamatlary gemorroý bilen garyşdyryp, olara ýeňil garamakdan saklanmagy duýdurdy. Durak: "Ýaşlaryň arasynda giňden ýaýran 'maňa hiç zat bolmaz' düşünjesi rak keselini anyklamakda gijikmelere getirýär" diýdi.

Ýaşlaryň arasynda rak keseliniň köpelmegi

Stambul Beýkent uniwersitet hassahanasynda işleýän dosent Dr. Serdar Durak ýaşlarda aşgazan we içege rak keseliniň has köp ýaýraýandygyny we içegede gan ýaly alamatlaryň hemoroid bilen ýalňyşdyrylyp bilinjekdigi sebäpli, olara üns berilmeli däldigini nygtady. Bilermen durmuş ýörelgesiniň üýtgedilmeginiň rak keseliniň töwekgelçiligini artdyrýandygyny belläp, yzygiderli saglyk barlaglaryndan geçmegiň möhümdigini nygtady.

Adamlaryň rak keseliniň döremeginiň ortaça ýaşy azalýar.

Dosent Dr. Durak rak keseliniň ortaça ýaşynyň gün-günden azalýandygyny belläp, şeýle diýdi: "Öň 50-60 ýaşdan ýokary adamlarda duş gelýän rak görnüşleri indi 20-30 ýaş aralygyndaky adamlarda ýüze çykýar. Aýratyn hem aşgazan we içege rak keselleri ýaşlarda has köp duş gelýär".

Bilermen bu ýagdaýyň esasyny genetiki faktorlaryň we iýmitleniş endikleriniň düzýändigini, ýöne durmuş ýörelgesindäki we sarp ediş endiklerindäki üýtgeşmeleriň esasy täsir ediji faktordygyny aýtdy. Semizlik, çilim çekmek we alkogol ulanmak, oturymly durmuş ýörelgesi, şeýle hem gyzyl etiň we gaýtadan işlenen iýmitleriň köp ulanylmagy bu meýiliň iň möhüm sebäpleriniň arasynda.

Alamatlary görmän galmaň.

Ýaşlykda görülýän rak keselleriniň has agressiw geçip biljekdigini nygtap, Durak: "ABŞ-da täze keselleriň azyndan 20 göteriminiň 50 ýaşdan kiçi adamlarda ýüze çykmagyna garaşylýar. Bu ýagdaýlaryň käbirinde genetiki faktorlar hem rol oýnap biler we kesel has çalt ösüp biler" diýdi.

Bilermen köp hassalaryň alamatlara üns bermeýändigini aýdyp, şeýle diýdi: "Ýaşlar 'Men rak keseline uçramaryn' diýip pikir edip, alamatlara üns bermeýärler. Mysal üçin, käbir hassalar öz içlerindeki gany gemorroý bilen baglanyşdyrýarlar we oňa üns bermeýärler. Şonuň üçin diagnoz adatça ösen tapgyrda goýulýar".

Ganly tabureniň manysy

Durak ganly içgeçmäniň hemişe rak keseliniň alamaty däldigini, ýöne hökman barlanmalydygyny nygtap, şeýle diýdi: "Ganly içgeçme ýa-da içgeçme wagtynda gan görmek hemişe rak keselini aňlatmaýar. Şeýle-de bolsa, şeýle ýagdaýlarda gastroenterologa ýüz tutmak zerurdyr. Eger alamatlar dowam etse, kolonoskopiýa arkaly başga esasy sebäpleri hökman barlamak gerek".

Skrining ýaşy 45-e çenli düşürildi.

Dosent Dr. Durak aşgazan we ýogyn içege rak keseliniň alamatlaryny hem agzap, aşgazan rak keseliniň garyn agyry, göwrelilik, gaýtarma, düşündirip bolmaýan agramyň ýitmegi we ýuwutmagyň kynlaşmagy ýaly alamatlar bilen ýüze çykyp biljekdigini aýtdy. Ol ýogyn içege rak keselinde nejasatda gan bolmagynyň, gaýta-gaýta garyn agyrysynyň, ganazlygyň we agramyň ýitmeginiň esasy alamatlaryň arasyndadygyny sözüne goşdy.

Ýogyn içege rak keselini barlamak üçin ýaşyň peseldilendigini aýdan Durak: "Öň ýogyn içege rak keselini barlamak üçin 50 ýaşdy. Emma, kesel has ýaşlarda ýüze çykyp başlaýandygy sebäpli, bu ýaş çägi 45 ýaşa çenli peseldildi. Bu ýaşy geljekde has-da peseltmek göz öňünde tutulyp bilner" diýdi.

Kolonoskopiýa bilen irki aralaşma

Dosent Dr. Durak yzygiderli barlaglaryň möhümdigini nygtap, şeýle diýdi: "Kolonoskopiýa wagtynda rak keseline öwrülmek howpuny döredýän 'polip' diýlip atlandyrylýan gurluşlar ýüze çykarylyp bilner. Bu polipler şol bir amalyň dowamynda aýrylyp bilner. Eger olar aýrylmasa, 1, 3 ýa-da 5 ýylyň içinde rak keseline öwrülip biler. Şeýlelikde, hassa rak keseli döremezden öň bejergi alýar".

Rak keseliniň töwekgelçiligini azaltmakda sagdyn durmuş ýörelgesiniň möhümdigini aýdan Durak: "Agramyň gözegçiligi saklanmaly, gaýtadan işlenen we tütsülen iýmitler az iýilmeli, miwelere we gök önümlere baý iýmitlenmeli we yzygiderli maşk etmeli. Esasanam maşgala taryhy bolanlar barlaglaryny gözardy etmeli däldirler" diýdi.