German syýasatynda taryhy arakesme: Uzak sagçy AfD Saksoniýa-Anhaltda rekord ses bilen ýeňiş gazandy

Germaniýanyň gündogaryndaky Saksoniýa-Anhalt ştatynda geçirilen ýerli saýlawlar tutuş ýurtda syýasy ýer titremesini döretdi. Federal derejede ses beren bu taryhy ses berişlik, immigrantlara garşy ritorikasy bilen tanalýan “Alternative Germany” (AfD) partiýasynyň güýjüni tassyklady. Saýlaw gutusyndan çykan saýlaw soragnamalaryndan alnan maglumatlar AfD-nyň ştatda aşa artykmaçlygy döredendigini we Germaniýanyň syýasatynda täze eýýamyň gapylaryny açandygyny görkezýär.

"Firewall" nemes syýasatynda ýykylýarmy?

AfD-iň gazanan bu uly üstünligi, partiýanyň ýurtdaky geljegini düýbünden üýtgedip biler. Germaniýada döredilen syýasy partiýalar bu partiýanyň ösmeginiň öňüni almak maksady bilen köp ýyl bäri aşa sagçy AfD bilen koalisiýa döretmezlik syýasatyny durmuşa geçirýärler. Şeýle-de bolsa, Saksoniýa-Anhaltda ýüze çykan ýagdaý bu strategiýany çynlakaý sorag astyna alar. Partiýanyň özbaşdak häkimiýet başyna gelmek çägine ýakynlaşmagy beýleki aktýorlary aýyrmak syýasatynyň işlemezligine sebäp bolup biler. AfD işgärleri bu ýeňşi 2029-njy ýylda geçiriljek federal saýlawlardan öň möhüm tramplin hasaplaýarlar.

Saýlawyň netijeleri, Hristian Demokratik Bileleşiginiň (CDU) lideri we premýer-ministriň kandidaty Fridrih Merz üçin jaňlaryň ýaňlanmagyna sebäp boldy. Döwletdäki agyr ýeňliş partiýanyň içindäki oppozisiýany herekete getirdi we Merziň ýolbaşçy ornuna howp saldy. Recentlyakynda jemgyýetçilik goldawy 13 göterime çenli azalýan Merziň basyşy bu ýeňliş bilen hasam artar diýlip garaşylýar. CDU-nyň berkitme hökmünde görýän sebitlerini ýitirmegi, federal derejede sesleriň ýitmegini hem çaltlaşdyrýar.

TikTok Syýasatyndan ses gutusynyň ýeňşine çenli: Ulrih Zigmund portreti

AfD-iň bu ajaýyp ýokarlanmagynyň esasy aktýory partiýanyň ýaş we dinamik dalaşgäri Ulrih Zigmund boldy. Syýasy karýerasyna 18 ýaşynda başlap, ýöne 2014-nji ýylda bu partiýany terk edip, AfD hataryna goşulan 35 ýaşly atyr satyjysy, häzirki wagtda "TikTok ýyldyzy" hökmünde tanalýar. Sosial mediany örän netijeli ulanýan Zigmund, radikal çykyşlaryny sanly dünýäde ýaýratmak bilen uly janköýer gazandy. 2021-nji ýyldaky saýlawlardan bäri partiýasynyň sesini iki esse artdyran ýaş lider, koalisiýa hökümetleriniň gapysyny doly ýapyp, mutlak köplük bilen ýeke özi dolandyrmagy maksat edinýändigini aýtdy.

Zigmundyň saýlaw wadalarynyň iň täsir galdyryjysy, "nemes medeniýetine keseki" diýip kesgitlän immigrasiýa akymyny doly bes etmekdir. Şunuň bilen baglylykda, işlemeýän we uýgunlaşmaýan immigrantlary deportasiýa etmek üçin ýörite "deportasiýa topary" döretmegi wada berýär. Onuň gün tertibinde mekdeplerde älemgoşaryň baýdaklaryny gadagan etmek we ýel elektrik stansiýalarynyň gurluşygyny togtatmak ýaly konserwatiw we populist wadalary hem bar. "Gözel, garry, howpsuz Germaniýamyň gaýdyp gelmegini isleýärin" şygary bilen hereket eden Siegmund, Günbatar Germaniýa garşy ikinji derejeli raýatlar hökmünde görýän gündogar nemesleriň nägileligini üstünlikli ele aldy.

Hünärmenler näme diýýärler? Uzak sag tarapyň ýokarlanmagy we türkleriň ýagdaýy

Alternatiw Germaniýa (AfD) partiýasynyň seslerini köpeldip, özüni nemes syýasatynyň merkezine goýmagy Türkiye we Germaniýadaky türk jemgyýeti üçin möhüm sorag belgilerini döredýär. Bu meselä baha berýän hünärmenler bu ýokarlanmanyň dürli ölçeglerini görkezýärler.

EUB we Global barlaglar birleşiginiň esaslandyryjy agzasy Baýdarol, sag tarapyň ýokarlanmagynyň inkär edip bolmajak hakykatdygyny aýdýar we aşakdaky derňewi amala aşyrýar: "Bu saýlawlarda ilkinji partiýa boljakdygy çak edilýärdi. Şeýle-de bolsa, umumy saýlawlarda beýle agdyklyk eder öýdemok. Bu, elbetde, raýatlarymyz üçin oňyn ösüş bolmaly däl. Türkiýäniň harby güýji Şonuň üçin goranmak ugrundaky işler olaryň agzybirligi gözlemek dowam eder. "

Kütahya Dumlupınar Uniwersitetiniň fakultet agzasy Prof. Dr. Hüsamettin İnaç sagçy we şowinizmiň Europeewropada giňden ornaşandygyny nygtaýar: "Immigrasiýa we integrasiýa meseleleri Europeewropada entek çözülmedi. Immigrantlar diňe bir ykdysady ýük hökmünde garalmaýar, medeni gymmatlyklaryň göterilmegi daşary ýurtlular üçin kynçylyk döredýär. Germaniýadaky türkler, Germaniýadaky türk we musulman ilatynyň takmynan 10-11 göterimi özlerini bütinleý ýerli hasaplaýarlar. "AfD-ni goldaýar. AfD sosial ýagdaý gowşap, goranyş býudjetleri köpelýän bu krizis döwründen üstünlikli peýdalanýar." / Asena ataatağan