Global bazarlarda ugur gözlemek: Emeli intellektiň dopingine garşy inflýasiýa we geosyýasy basyş

Global maliýe bazarlary, geçen hepde ABŞ-nyň gapma-garşylykly makroykdysady maglumatlaryndan soň, näbelliligiň kölegesinde garyşyk kurs bilen başlady. ABŞ-da yglan edilen ADP hususy pudagyň iş üpjünçiligi maglumatlary zähmet bazaryndaky haýallygy görkezýän bolsa-da, oba hojalygyna degişli däl işleriň görkezijilerinden has ýokary bolmagy ykdysady işjeňligiň henizem güýçlidigini görkezýär. Şeýle-de bolsa, oba hojalygy däl iş orunlarynyň köpelmeginiň köpçüligiň, ýaşaýyş jaýlarynyň, azyk we içgi pudaklarynyň jemlenendigi hünärmenler tarapyndan düşündirildi, sebäbi bu ýokarlama wagtlaýyn we möwsümleýin täsirler sebäpli bolup biler.

ABŞ-nyň iş üpjünçiligi we Trumpyň göterim derejeleri barada garyşyk signallar

Iş üpjünçiligi baradaky maglumatlardaky bu gapma-garşylyk, ABŞ-nyň Merkezi Bankynyň (Fed) ýakyn döwürde görjek pul syýasaty ädimlerini çaklamagy kynlaşdyrýar. Pul bazarlaryndaky häzirki nyrhlara seretseň, Federal ätiýaçlyk ulgamynyň indiki hepde boljak ýygnagynda 58 göterim ähtimallyk bilen syýasaty 25 göterim ýokarlandyrjakdygy we häzirki derejesinde hemişelik galmagynyň ähtimallygy 42 göterim bolar diýlip çaklanylýar. Hepdäniň dowamynda yglan ediljek inflýasiýa maglumatlary, Federal ätiýaçlyk ulgamynyň ýoly barada has anyk çarçuwany döreder.

Syýasatçylaryň aýdanlary hem ýakyndan ýerine ýetirilýär. Kliwlend federasiýasynyň prezidenti Bet Hammak häzirki pul-karz syýasatynyň ýeterlik derejede çäklendirilmeýändigini öňe sürdi we "Inflýasiýa gaty ýokary derejede galýar. Maksadymyzdan näçe uzak dursa, ony peseltmek kyn bolar. Meniň pikirimçe, häzir anyk çäre görmegiň wagty geldi".

Beýleki tarapdan, ABŞ-nyň öňki prezidenti Donald Trump sosial media kanallarynda beren beýanatynda häzirki ykdysady dolandyryşy berk tankytlady. Iş üpjünçiligi baradaky maglumatlaryň özünden başga ähli garaşylýanlardan üç esse köpdügini mälim eden Trump, göterim derejeleriniň gyssagly peseldilmelidigini öňe sürdi. Bazaryň ýokarlanmagy bilen oňyn maglumatlara reaksiýa bildirmelidigini mälim eden Trump: "Bir stocka pese gaçmagyny dowam etdirýär, sebäbi ýagdaýyň gowy bolmagyna inflýasiýa sebäp bolar öýdüp, tormozlary derrew ulanmalydygy baradaky ýalňyş düşünje döredildi. Theöne ýagdaý tersine bolmalydy. Bu çemeleşme dowam etse, ýurt özüne degişli ösüş depginlerine ýetip bilmez; diňe ösüş inflýasiýa döredip bilmez".

Emeli intellekt rewolýusiýasy Aziýanyň bir stockalarynda ýokarlandy, geosyýasy töwekgelçilikler bilen nebit dyrmaşmalary

Federal ätiýaçlyk ulgamynyň göterim syýasaty bilen baglanyşykly näbellilikler dowam edýärkä, tehnologiýa dünýäsinden güýçli habar akymy bir stockalary yzygiderli saklaýar. Emeli intellekt ägirdi OpenAI şu güne çenli iň ösen we ýokary özbaşdak modeli GPT-6 Astra bilen tanyşdyrdy. Kompaniýanyň beren beýanatynda çäkli ulanyjy tejribesi üçin hödürlenýän bu modeliň ösen kiber kuwwatyna eýe bolandygy we çylşyrymly kompýuter ulgamlaryny dolandyryp biljekdigi, maglumatlar tablisalaryny dolduryp we adam gatyşmagynyň zerurlygy bolmazdan web sahypasyny dizaýn edip biljekdigi habar berildi. Bu rewolýusiýa ösüşi, ýarymgeçiriji pudagyna global islegiň çalt artjakdygyna, esasanam Aziýa bazarynda tehnologiýa aksiýalarynda güýçli satyn almalara garaşmagyna sebäp boldy.

Günorta Koreýanyň bir marketasynda tehnologiýa gönükdirilen Kospi indeks gününi 4,1 göterim ýokarlamak bilen tamamlady; Ondarymgeçiriji öndüriji SK Hynix 7,4 göterim, LG Electronics 5,1 göterim, Samsung Electronics paýlary 5 göterim gazandy. Japanaponiýada “Nikkei 225” indeksi 1,9 göterim ösüş bilen güni ýapdy. Hytaýda Şanhaý birleşme görkezijisi 0,2 göterim, Gonkongda bolsa Hang Seng indeksi 1,2 göterim azaldy.

Geosyýasy frontda ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky harby dartgynlyk güýçlenýär. Eýranyň Ynkylap Gwardiýasy Korpusy, ABŞ-nyň uçar gatnawçysyny we ballistik raketalary bilen ýok ediji gämini nyşana alandygyny, territorial suwlarynyň deňiz gabawyna gatnaşýandyklaryny mälim etdi. Mundan başga-da, Eýranyň Milli Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň Baş sekretary Mohsin Rezai, Oman bilen Hormuz bogazynyň gözegçiligini öz içine alýan täze koridor şertnamasynyň ýakyn günlerde resmi taýdan yglan ediljekdigini habar berdi. Bu gyzgyn wakalar energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygy barada aladalary döredýän hem bolsa, Brent nebitiniň barrel bahasy täze hepdede 97,3 dollar bahasy bilen 1,1 göterim ýokarlamak bilen başlandy.

Maliýe gurallarynda ABŞ-nyň 10 ýyllyk obligasiýa göterimi 4,79 göterim bilen başlangyç bilen täze hepde girdi. Dollaryň görkezijisi 99.2 -de berk pozisiýasyny saklasa-da, altynyň unsiýa bahasy 0,8 göterimini ýitirdi we göterim garaşyşlarynyň ýokarlanmagynyň we dollaryň güýçli bolmagy sebäpli 4 müň 396 dollar -a düşdi. ABŞ-nyň bir stockalary anna güni pese gaçmak bilen tamamlansa-da, şu gün ýurtdaky Zähmet güni dynç alyşy sebäpli bazarlar ýapylar.

Gözler Europeewropadaky ECB-de, MTP şemaly Türkiýede öwüsýär

Europeanewropa tarapynda, maýadarlar şu hepde Europeanewropanyň Merkezi Banky (ECB) tarapyndan yglan ediljek göterim mukdary kararyna we Prezident Kristin Lagardyň beýanatlaryna ünsi jemlediler. Energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagy Europeanewropa senagatyna basyş etmegi dowam etdirýän hem bolsa, pul bazarlarynda bankyň ýylyň ahyryna çenli göterim mukdaryny iki esse ýokarlandyrjakdygyna baha berilýär. Syýasy tarapdan, Germaniýada iň sagçy “Alternative” (AfD) partiýasynyň Saksoniýa-Anhalt ştatynda geçirilen saýlawlarda 43,8 göterim ses alyp, birinji orny eýeländigi bellärliklidir, ýöne dolandyryjy köplügi özbaşdak alyp bilmedi.

Içerki bazarlarda gün tertibinde iň möhüm zat yglan edilen täze orta möhletli maksatnama (MTP) boldy. Wise-prezident Cevdet ılmaz Prezident toplumynda; Gazna we maliýe ministri Mehmet Şimşek 2027-2029-njy ýyllary öz içine alýan makroykdysady ýol kartasyny Prezidentiň Baş sekretary Hakki Susmaz , Strategiýa we býudjet prezidenti İbrahim Şenel we CBRT prezidenti Fatih Karahan gatnaşdy.