Global biodürlüligiň howply azalmagy dowam edýär

Biologiki dürlilik adam işjeňliginiň täsiri sebäpli dünýäde uly howp astyndadyr. Bu ýagdaý ekosistemalara öwezini dolup bolmajak zyýan ýetirýän hem bolsa, halkara jemgyýetçiligi bu howpuň diňe bir daşky gurşaw däl, eýsem ykdysady we jemgyýetçilik ölçegleri bilen hem krizise öwrülip biljekdigini duýdurýar. Bu ýylky dabaralaryň mowzugy "Global täsir üçin ýerli derejede çäre görmek" hökmünde kesgitlenildi we wakalar arkaly habardarlygy ýokarlandyrmak üçin tagalla edilýär.

Adamyň tebigata edýän täsiri biodürlülige howp salýan iň uly faktorlardan biridir. Bu ýagdaýa düşünmek, 1992-nji ýylda Braziliýanyň Rio-de-Janeaneýro şäherinde geçirilen "Bütindünýä durnukly ösüş sammitinde" BMG-nyň biologiki dürlüligi baradaky konwensiýasynyň kabul edilmegine sebäp boldy. Türkiýe hem 1996-njy ýylda bu konwensiýa goşuldy we şondan bäri işjeň rol oýnap gelýär.

Sebit tapawudy we howplar

Hasabatda biodürlüligiň ýitgileriniň sebit tapawudyny görkezýändigi hem aýdylýar. Iň ýokary pese gaçmak Latyn Amerikasynda we Karib deňzinde 95 göterim pese gaçdy, ondan soň Afrika 76 göterim, Aziýa we Pacificuwaş ummany 60 göterim pese gaçdy. Bu görkeziji Europeewropada we Merkezi Aziýada 35 göterim, Demirgazyk Amerikada 39 göterim hökmünde hasaba alyndy.

Biodürlülige iň uly howp azyk önümçiligi sebäpli ýaşaýyş ýerleriniň zaýalanmagydyr. Balyk tutmak, invaziv görnüşler we keseller hem bu howplara eýerýär. Howanyň üýtgemegi Latyn Amerikasyna we Karib deňzine esasanam täsir edýän bolsa-da, hapalanmak Aziýa Pacificuwaş ummanyna we Demirgazyk Amerika howp salýar. Şeýle-de bolsa, bu nyrhlary 2030-njy ýyla çenli 30 göterime çenli ýokarlandyrmagy maksat edinýär.

Häzirki wagtda 51 ýurtda we sebitlerde we 31 ýurtdaky deňiz sebitlerinde ýerüsti meýdanlaryň 30 göterimden gowragy goralýar. Bu, ýurtlaryň milli derejede möhüm gorag ädimlerini görýändigini görkezýär. Şeýle-de bolsa, bu maksada ýetmek üçin gury ýerdäki we içerki suw meýdançalarynda 12,4 göterim köp, deňiz we kenarýaka sebitlerinde 21,6 göterim has köp meýdany goramaly.

Netije we baha bermek

Biologiki dürlüligiň adamlara berýän peýdalaryny göz öňünde tutup möhüm ähmiýete eýe. Şonuň üçin halkara hyzmatdaşlygy we ýerli derejedäki täsirli çäreler ekosistemalaryň durnuklylygy üçin möhüm ähmiýete eýe. Geljekde gorap saklamak boýunça tagallalary çaltlaşdyrmak we giňeltmek bu ugurdaky ýitgileriň öňüni almakda möhüm rol oýnar.