Global göçümiň möhüm çatrygy bolan Türkiýe: Antalýada guş görnüşleriniň 384-si hasaba alyndy, olaryň 18-si ýok bolmak howpunda

“BirdLife International” “Dünýä guşlarynyň ýagdaýy” atly haýran galdyryjy hasabat çap edip, ýer ýüzünde ýaşaýan 1843 sany guş görnüşiniň 45 göteriminiň sanynyň ep-esli azalandygyny mälim etdi. Dünýä derejesinde migrasiýa ýollaryny kartalaşdyrýan bu gözleg, dünýäniň 4 sany esasy migrasiýa ulgamynyň aşagyndaky gury ýer we suw guşlary üçin 8 sany esasy migrasiýa ýoluny kesgitledi we deňiz guşlary üçin 6 dürli migrasiýa ýoluny kesgitledi. Türkiýe bu ägirt ekologiki toruň iň möhüm çatryklaryndan biri hökmünde tapawutlanýar.

Afrika-asewraziýa liniýasy we Gara deňiz-Ortaýer deňzi göç ýoly

Türkiýe geografiki merkezde ýerleşýän Afrika-asewraziýa Migrasiýa Ulgamy; Gündogar Atlantik, Gara deňiz-Ortaýer deňzi we Gündogar Aziýa-Gündogar Afrika ugurlaryndan durýar. “BirdLife” -yň maglumatlaryna görä, Paleartik-Afrikanyň bu üç ugry planetamyzyň iň uly guş göçüş ulgamyny emele getirýär. Her ýyl 2 milliarddan gowrak passerine we aýdym ýaly guşlar Europeewropadaky we Merkezi we Günbatar Aziýadaky köpelýän ýerlerinden çykyp, gyşlary geçirmek üçin tropiki Afrikada diri galmak syýahatyna başlaýarlar.

Bu ägirt ulgamyň iň möhüm damarlaryndan biri, Gara deňiz-Ortaýer deňziniň göçüş ýoly . Diňe guşlaryň köpelýän we gyşlaýan ýerlerini däl, eýsem syýahatyň dowamynda möhüm duralga we iýmitleniş nokatlaryny hem öz içine alýan bu ugurlar geografiki şekiller bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Migrasiýa wagtynda guşlar uly açyk suw howdanlaryny däl-de, dag gerişlerini, derýalary we kenar ýakalaryny yzarlaýarlar; Windeliň ugurlary bilen ýokarlanýan ýyly howa akymlaryndan peýdalanyp, energiýasyny tygşytlamaga synanyşýarlar.

Serhetleriň aňyrsynda syýahat etmekde ýüze çykýan global howplar

Kontinentleri we ummanlary kesip geçýän we dünýäniň ähli ýurtlaryny birleşdirýän göç ýollary guşlaryň ömrüni tamamlamak üçin köp ýurtlaryň ekosistemalaryna baglydygyny görkezýär. Bir ýurtda höwürtgeleýän, başga bir ýerde dynç alýan we beýleki yklymda gyşlaýan göçýän guşlar uzak syýahatlarynda adam tarapyndan döredilen köp howplar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Bu göçüp barýan guşlaryň ýerli meseleden goralmagyny global we umumy jogapkärçilige öwürýär.

Hasabatda göçüp barýan guşlaryň abanýan howplary bar; Bularyň arasynda tebigy ýaşaýyş ýerleriniň ýok edilmegi we zaýalanmagy, bikanun we gözegçiliksiz aw işleri, meýilleşdirilmedik infrastruktura taslamalary, howa krizisi we ýokanç keseller bar. Hünärmenler bu global howplara garşy göreşmek üçin migrasiýa ýoly boýunça ähli ýurtlaryň gatnaşmagynda utgaşdyrylan we bilelikdäki strategiýalaryň durmuşa geçirilmelidigini bellediler.

Göçüp barýan guş populýasiýasyny goramak üçin gyssagly edilmeli ädimleriň arasynda; Bular möhüm ýaşaýyş ýerlerini goramak, weýran edilen ekosistemalary janlandyrmak, invaziv keseki görnüşlere gözegçilik etmek, tebigata zyýanly oba hojalygy we tokaý hojalygyny ýaýratmak, bikanun awyň öňüni almak we daşky gurşawa duýgur ösüş meýilnamalaryny düzmek.

Antalýada dürlüligi we global gorap saklamak mobilizasiýasyny ýazyň

“BirdLife International” -yň global maglumatlaryna laýyklykda taýýarlanan we “Birds Canada” tarapyndan dolandyrylýan “Avibase” maglumatlar bazasynyň täzelenen Antalýa gözegçilik sanawy sebitiň ajaýyp biodürlüligini açyp görkezýär. Şu güne çenli Antalýada guşlaryň 384 görnüşi hasaba alyndy. Şeýle-de bolsa, bu baýlygyň aňyrsynda uly duýgurlyk bar; sebäbi bu görnüşleriň 18-si dünýä derejesinde ýok bolmak howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýar

Antalýada howp abanýan görnüşleriň arasynda dünýäde goramak üçin köp tagalla edilýän dikkuyruk we gyzyl döşli goz we elmahead pochard ýaly duýgur status nyşanlary bar. “BirdLife International” halkara ölçeglerine laýyklykda kesgitlenen “Guşlaryň we biodürlüligiň möhüm sebitleri” bu näzik deňagramlylygy saklamak üçin seresaplylyk bilen saklanmalydygyny öňe sürýär. Diňe köpelýän ýerleri goramagyň ýeterlik däldigi we aw basyşynyň we migrasiýa ýollarynda batgalyk ýerleriň ýitmeginiň öňüni almasa, bu görnüşleriň geljeginiň garaňkydygy nygtalýar.

Türkiýe tarapyndan ýerleşdirilen göçme ýollarda, meselem, dünýäde "Möhüm howp astyndadyr" (CR), "howp astyna düşýän" (EN) kategoriýasyna girýän Müsür möjegi we kokteýl , alma kelleli pochard we kiçi göçümli VU). Türkiýe. duýgur görnüşler uçýar. Bütin dünýäde göçüp barýan guşlaryň 32 görnüşi “kritiki howp astyndadyr” kategoriýasynda, 57 görnüşi “angeritmek howpy” kategoriýasynda, 111 görnüşi bolsa “Gowşak” kategoriýasynda. Jemi 200 göçüp barýan guş görnüşi , ýagny ähli göçüp barýan guş görnüşleriniň 11 göterimi ýer ýüzünden bütinleý ýok edilmek howpy astyndadyr.