Global üpjünçilik zarbalary we ýokary energiýa çykdajylary 2027-nji ýyla çenli inflýasiýany basyp ýatyrar

Birleşen Milletler Guramasynyň Azyk we Oba hojalygy guramasynyň (FAO) we Bütindünýä bankynyň maglumatlaryna görä, paýnamalaryň azalmagy we energiýa we ýük çykdajylarynyň ýokarlanmagy global inflýasiýa krizisiniň 2027-nji ýyla çenli dowam etjekdigini görkezýär. Brent nebitiniň 114 dollardan geçýändigi we WTI çig nebitiniň 101 dollar derejesinden ýokary bolmagy, öý býudjetine gönüden-göni täsir etmegi we "ýumşak gonmak" ssenarileriniň çalşylmagyna sebäp bolýar.

Näme üçin global azyk bahalary dört ýyllyk ýokary derejä ýetdi?

Logistika bozulmalary we amatsyz howa şertleri üpjünçilik aladalaryny güýçlendirensoň, FAO Azyk Bahalary Indeksi sentýabr aýynda 1,5 göterim ýokarlap, 2022-nji ýylyň Sanjar aýyndan bäri iň ýokary derejä ýetdi. Gara deňziň däne infrastrukturasyna edilen hüjümler we Gyzyl deňziň howpsuzlyk problemalary sebäpli uzaldylan ýollar ýük çykdajylaryny 50 göterim ýokarlandyrdy we bugdaý we şeker ýaly esasy azyk önümlerine taryhy nyrh basyşyny döretdi.

Europeanewropanyň Merkezi Banky inflýasiýa töwekgelçiligine nähili baha berýär?

Europeanewropanyň Merkezi Banky (ECB) tarapyndan 20-nji oktýabrda neşir edilen derňew ozewro zonasyndaky ýyllyk inflýasiýanyň sentýabr aýynda 3,8 göterim bilen soňky 3 ýylyň iň ýokary derejesine ýetendigini we bahalaryň basyşynyň giňden ýaýrandygyny ýüze çykardy. Hünärmenler, energiýa we dökün çykdajylarynyň azyk önümlerine şöhlelenmeginden başga-da, 2026-njy ýylyň tomsunda aşa yssylygyň oba hojalygyna ýaramaz täsiriniň ýakyn döwürde inflýasiýa üçin 0,3-8,8 bal aralygynda goşmaça ýük getirjekdigini çaklaýarlar.

Dünýäde başdan geçirilýän köp sanly üpjünçilik zarbalary, ösen ýurtlarda energiýa we azyk önümleriniň bahalaryny ýokarlandyryp, esasy inflýasiýany dowam etdirýär. Eastakyn Gündogardaky dartgynlyk, logistika päsgelçilikleri we howa bilen baglanyşykly önümçilik ýitgileri merkezi banklary göterim mukdaryny ýokarlandyrmagy dowam etdirmäge mejbur edýärkä, stagflasiýa aladalary bazarlarda täsirli bolmagynda galýar.

Global ykdysady dolandyryşda merkezi banklar inflýasiýa basyşyna gözegçilik etmek üçin agressiw berkitme syýasatlaryny durmuşa geçirýärler. Maýa goýumçylary we öý hojalygy, Fed, ECB we BoJ-iň şu hepde yglan etjek göterim derejesi kararlaryny we karz çykdajylary we bazar töwekgelçiligine bolup biljek täsirlere gözegçilik edip, ýylyň ahyryna çenli pul syýasaty boýunça görkezmeleri ýakyndan yzarlaýarlar.

Netije

Dünýä ykdysadyýetindäki bu proses, üpjünçilik zynjyryndaky näzikligiň bahalaryň umumy derejesinde näderejede aýgytlydygyny subut edýär. Energetika we azyk ýaly esasy zatlaryň bahasynyň ýokarlanmagynyň struktura öwrülendigi merkezi banklaryň "göterim mukdaryny ýokarlandyrmaga" gönükdirilen adaty göreş usullarynyň diňe ýeterlik däldigini görkezýär.

Howanyň üýtgemegi we geosyýasy dartgynlyk üpjünçiligiň howpsuzlygyna howp salmagy, diňe bir puluň berkidilmegi bilen çäklenmän, önümçiligiň we logistika infrastrukturasynyň güýçlendirilmeginiň hem bahalaryň durnuklylygyny üpjün etmekde möhüm ähmiýete eýedigini görkezýär.

Mümkin täsirler

inflýasiýa basyşynyň 2027-nji ýyla çenli dowam etjekdigi baradaky umyt, esasanam öý hojalygynyň satyn alyş güýjünde uzak möhletli gysylmagyna sebäp bolup biler. Ösen ýurtlarda ýokary inflýasiýa karz çykdajylaryny ýokarlandyryp, maýa goýumlarynyň peselmegine we işsizligiň üýtgemegine sebäp bolup biler.

Mundan başga-da, ösüp barýan bazarlarda ýerli walýutalaryň dollara garşy hümmeti, import edilýän energiýa we azyk önümleriniň bahasyny hasam ýokarlandyryp, bu ýurtlarda inflýasiýa krizisini çuňlaşdyryp biler. Merkezi banklaryň göterim mukdaryny ýokary derejede saklamak borjy ykdysady ösüş maksatlarynyň yza süýşürilmegine we çökgünlik töwekgelçiliginiň dowam etmegine sebäp bolup biler.