Global ykdysadyýet, Hormuz krizisi sebäpli 700 milliard dollar ýitirýär

Eýran -yň Hormuz bogazynda söwda gämileriniň geçmegine çynlakaý päsgelçiligi dünýädäki ykdysady deňagramlylygy sarsdyrýar. Bu strategiki nokadyň petiklenmegi, dünýädäki nebitiň we suwuklandyrylan tebigy gaz söwdasynyň takmynan 20 göterimine, dökün söwdasynyň 30 göterimine we karbamid üpjünçiliginiň 40 göterimine ýaramaz täsir edýär. OECD maglumatlary bu ýagdaýyň dünýä ykdysadyýetine uly basyş edýändigini görkezýär. 2025-nji ýylda çak edilýän 3,4 göterim dünýädäki ösüş depgini şu ýyl 2,8 göterime çenli peseler diýlip çaklanylýar. Bu gysyş, dünýä ykdysadyýeti üçin 118 trillion dollar töweregi azyndan 700 milliard dollar ýitgini görkezýär.

Hormuz krizisiniň dünýä söwdasyna täsiri

Hormuz bogazy dünýä energiýa söwdasynyň merkezinde durýar. Bosfordan geçýän nebitiň we tebigy gazyň mukdarynyň azalmagy energiýa bahalarynyň üýtgemegine sebäp bolýar. Bu ösüş energiýa garaşly pudaklarda çykdajylaryň ýokarlanmagyny döredýän hem bolsa, sarp edijileriň bahalarynyň ýokarlanmagyna sebäp bolýar. Energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagy, halkara söwda balansyny bozup, ykdysady ösüşe ýaramaz täsir edýär.

OECD-iň maglumatlary we ykdysady ösüş çaklamalary

OECD-iň ykdysady çaklamalary global ösüşiň haýallaşjakdygyny görkezýär. 0.6 bal pese gaçmagy dünýä ykdysadyýetiniň giňelmegini çäklendirer we işsizligiň ýokarlanmagyna we maýa goýumlarynyň azalmagyna getirer. Bu ýagdaý esasanam ösýän ýurtlarda ykdysady durnuklylyga howp salýar. {{IMG_0}}

Mümkin geljek ssenariler

Hormuz krizisi dowam etse, halkara jemgyýetçiliginiň çözgüt gözlegi çaltlaşyp biler. Diplomatik tagallalar we alternatiw söwda ýollarynyň ösdürilmegi meseläniň çözülmegine goşant goşup biler. Şeýle-de bolsa, krizis uzak wagtlap dowam etse, dünýä ykdysadyýetine hemişelik täsir galdyrjakdygy gutulgysyz ýaly. {{IMG_1}}

Gysgaça aýtsak, Hormuz bogazyndaky bu petik halkara söwdasyna we ykdysady ösüşe ep-esli basyş edýär. Global ykdysady gatnaşyjylaryň bu ýagdaýa garşy görjek çäreleri dünýä ykdysadyýetiniň geljegini kesgitlär.