Global ýylylygyň gorkunç mukdary: dünýäniň 40 göterimi guraklyga düşüp biler

Global klimat krizisi dünýädäki ekologiki deňagramlylygy bozmagy dowam etdirýärkä, ylmy dünýäden ýene bir gorkunç duýduryş geldi. Hytaýyň Tokaýçylyk akademiýasynyň ýolbaşçylygynda geçirilen giňişleýin gözleg, geljekde dünýäniň ýüzbe-ýüz boljak guraklyk howpunyň derejesini ýüze çykardy. Täzelenen klimat modelleri bilen geçirilen simulýasiýa dünýä topragynyň ep-esli böleginiň asyryň ahyryna çenli doly gurak ýerlere öwrülip biljekdigini ýüze çykardy.

2 million inedördül kilometrden gowrak meýdany asyryň ahyryna çenli çöl bolup biler

Gözlegleriň netijelerine görä, häzirki wagtda dünýäniň 38,5 göterimini tutýan gurak sebitler ýakyn ýyllarda çalt giňeler. Alymlar bu ýerleriň asyryň ahyryna çenli takmynan 2 million 370 müň inedördül kilometre çenli ýokarlanjakdygyny çaklaýarlar. Bu ösüş bilen Eartherdäki umumy meýdanyň 40,3 göterimi gurakçylyk synpyna girer. Bu oba hojalygynyň ýerleriniň weýran bolandygyny, azyk howpsuzlygynyň howp astyndadygyny we millionlarça adamyň göçmäge mejbur bolandygyny aňladýar.

Awstraliýa we Braziliýa iň uly urgy alar

Howanyň üýtgemegi sebäpli ýüze çykan bu ekologiki üýtgeşmä bütin dünýä täsir eder, käbir sebitlere has agyr zarbalar bolar. Hasabatda gurakçylygyň we ekosistemanyň ýok edilmeginiň iň agyr ösüşiniň şu asyrda Awstraliýada we Braziliýada başdan geçiriljekdigi aýdylýar. Bu iki ýurtdan soň, suw ýetmezçiligi bilen göreşýän Afrika yklymynyň dürli sebitleri guraklyk tolkunynyň iň köp täsir etjek sebitleriniň hataryna girýär. Gurakçylygyň ýaýramagy, suw ýetmezçiligi, ekosistemanyň çökmegi we çölleşmegi dünýä derejesinde çynlakaý güýçlener.

Kömürturşy gazynyň maskasynda guraklyk derejesi ýokarlanýarmy?

Gözlegde ünsi özüne çeken başga bir ylmy jikme-jiklik, atmosferadaky kömürturşy gazynyň (CO2) ösümlik fiziologiýasyna täsiri boldy. Atmosferadaky CO2 derejesiniň ýokarlanmagy ösümlikleriň ýapraklaryndaky gözenekleri (stomata) bölekleýin ýapmagyna sebäp bolýar. Bu ösümlikleriň suw ýitgisini azaldýar we öňki çaklamalar bilen deňeşdirilende guraklygyň derejesini birneme haýalladýar. Şeýle-de bolsa, hünärmenler bu fiziologiki uýgunlaşmagyň çölleşmek we guraklyk howpuny aradan aýyrmaýandygyny, diňe prosesiň tizligini haýalladýandygyny we gyssagly çäreleriň görülmelidigini bellediler.