Gündogar Ortaýer deňzinde dartgynlygy ýokarlandyran hyzmatdaşlyk: Fransiýadan we Kipriň Günorta Kipr administrasiýasyndan "CYFRA 04/26" maşk

Gündogar Ortaýer deňzindäki suwlar gyzýarka, Kipriň Gresiýanyň Günorta Kipr Dolandyryşy (GCASC) bilen Fransiýanyň arasyndaky harby ýakynlaşma täze bir ugra geçdi. Iki aktýor, Demirgazyk Kipr Türkiýe Respublikasynyň (TRNC) ähli diplomatik duýduryşlaryna garamazdan "CYFRA 04/26" kodly täze harby türgenleşik geçirdi. Gözleg we halas ediş işlerine gönükdirilen bu operasiýa sebitdäki geosyýasy deňagramlylygy we harby bileleşikleri ýene sorag astyna aldy.

"CYFRA 04/26" Gündogar Ortaýer deňzinde güýç görkezmek

Soňky ýyllarda yzygiderli çuňlaşan Fransiýa bilen Kipr Gresiýasynyň arasyndaky goranyş hyzmatdaşlygy Ortaýer deňziniň ýyly suwlarynda geçirilen "CYFRA 04/26" türgenleşigi bilen ýene bir gezek sahnalaşdyryldy. Dikuçarlary götermäge ukyply häzirki zaman fransuz harby gämisi, şeýle hem grek tarapdan howa we deňiz elementleri, şeýle hem "MEDEVAC" atly ýörite lukmançylyk ewakuasiýa we tiz kömek toparlary gatnaşdy. Gresiýanyň metbugatynda öz beýanyny tapýan habarlarda Günorta Kipriň Kipr Gresiýasynyň Dolandyryşynyň birtaraplaýyn jogapkärçilik sebitini yglan eden sebitinde geçirilen bu türgenleşigiň, iki ýurduň arasyndaky operatiw sazlaşygy we gözleg we halas ediş utgaşdyrylmagyny maksat edinýändigi aýdylýar.

2026-njy ýylyň 8-nji iýunyndaky SOFA şertnamasy we TRNC-iň gödek reaksiýasy

Bu möhüm türgenleşik, Fransiýada we Günorta Kipr Kipr Gresiýasynyň administrasiýasynyň arasynda gol çekilen Güýçler ýagdaýy şertnamasy (SOFA) takmynan iki aý soň geçirildi, bu adada fransuz harby elementleriniň hemişelik ýa-da wagtlaýyn ýerleşdirilmegi üçin kanuny esas döretdi. 2026-njy ýylyň 8-nji iýunynda Nikosiýada ýygnanan Gresiýanyň Goranmak ministri Wasilis Palmas we Fransiýanyň medaragly Güýçleri we Weteranlar ministri Katrin Wautrin harby gatnaşyklaryň kanuny esaslaryny giňeldýän SOFA gol çekdiler.

Bu ädim TRNC Daşary işler ministrliginden gaty ýiti seslenme aldy. Resmi beýannamada şertnamanyň harby tehnologiýalary paýlaşmak, bilelikdäki türgenleşikler, okuw çäreleri, harby desgalara maddy-tehniki goldaw we goranyş senagaty hyzmatdaşlygy ýaly giňişleýin harby ädimleri öz içine alýandygy nygtaldy. HHR-iň ýolbaşçylary Gündogar Ortaýer deňzindäki näzik deňagramlylygy bozmaga gönükdirilen şeýle ädimleriň Kipr türk halkynyň öňünde "güýjüni ýitirýändigini" aýtdy.

Harby bileleşigiň taryhy ädimme-ädim guruldy

Fransiýa bilen Kipriň Gresiýanyň Günorta Kipr administrasiýasynyň arasyndaky harby ýakynlaşma şu gün diňe bir tema däl. Iki tarapyň arasyndaky ilkinji goranyş hyzmatdaşlygy şertnamasy 2017-nji ýylyň aprelinde gol çekilip, 2020-nji ýylyň awgust aýynda güýje girdi. Gatnaşyklar resmi taýdan Fransiýanyň prezidenti Emmanuel Makron we Gresiýanyň lideri Nikos Hristodulidis tarapyndan Pari Parisde 2025-nji ýylyň 15-nji dekabrynda

gol çekilen "Strategiki hyzmatdaşlyk" resminamasy bilen iň ýokary derejä çykaryldy.

2022-nji ýylda Çarlz de Goll uçar gatnawynyň gatnaşmagynda geçirilen TALOS türgenleşiginden soň, Fransiýanyň Goranmak ministrligi geografiki ýerleşişi sebäpli Günorta Kipr fransuz goşuny üçin "möhüm strategiki goldaw nokady" diýip yglan etdi. Bu strategiki hyzmatdaşlyk harby satyn alyşlar bilen hem güýçlendirildi; Hyzmatdaşlygyň çäginde 2023-nji ýylda düýbi tutulan we 2024-nji ýylyň iýunynda çarçuwaly şertnama gol çekilen hyzmatdaşlykda, Kipriň Günorta Kipr administrasiýasy fransuz tarapyndan öndürilen Mistral howa gorag raketalarynyň bilelikdäki satyn alyş işine gatnaşdy.