Günorta Hytaý deňzinde Hytaý bilen Gollandiýanyň arasyndaky dartgynlylygy ýokarlandyrmak

Hytaý bilen Gollandiýa arasynda ýüze çykýan dartgynlyk, Gollandiýa deňiz flotuna degişli bir frigat Hytaýyň jedelli ada sebtine girende güýçlendi. Hytaý Halk azat ediş goşuny, Gollandiýa gämisiniň rugsatsyz Spartly adalar töweregindäki suwlara girendigini habar berdi. Gäminiň dakylýan dikuçarynyň birnäçe gezek uçup Hytaýyň howa giňişligini bozandygy, şonuň üçin Hytaýyň deňiz we howa güýçleriniň gämä radio duýduryşlary goşulandygy mälim edildi. Bu ýagdaýyň Günorta Hytaý deňzinde parahatçylyga we durnuklylyga ýaramaz täsir edip biljekdigi bellenildi. Hytaýyň bu sözlerine garamazdan, Gollandiýa entek resmi jogap bermedi. Hytaý 1947-nji ýyldan bäri deňziň köp böleginde özygtyýarlylygy talap edýär. Şol bir wagtyň özünde-de Filippinler, Wýetnam, Bruneý we Malaýziýa baý ýerasty baýlyklary bolan bu sebitde hukuk talap edýär. Sebitdäki beýleki ýurtlaryň deňiz güýçleriniň işine Hytaý tarapyndan berk gözegçilik edilýär we diplomatik dartgynlyk wagtal-wagtal ýüze çykýar.

Halkara hukugynyň roly

2016-njy ýylda Gaagadaky Hemişelik Arbitra Court Kazyýeti Filippinleriň ulanylmagy bilen Hytaýyň birtaraplaýyn özygtyýarlylyk talaplarynyň kanuny däldigi barada karar berdi. Bu karar sebitdäki dartgynlygy azaltmaga kömek edip bilmedi.

Geljekde bolup biläýjek ssenariýler

Hytaý bilen Gollandiýanyň arasyndaky bu soňky dartgynlyk halkara deňiz kanunlarynyň we diplomatik başlangyçlaryň ähmiýetini ýene bir gezek açdy. Geljekde sebitdäki beýleki ýurtlar we güýçler bilen gatnaşyklaryň nähili emele geljekdigi bilesigelijilik meselesidir.

Şeýle wakalar Günorta Hytaý deňzinde durnukly parahatçylyk gurşawyny saklamak tagallalaryny kynlaşdyryp biler. Şeýle-de bolsa, diplomatik ýollar arkaly çözgüt gözlemek ähli taraplar üçin iň sagdyn çemeleşme bolar.