Gyzyl deňizdäki global energiýa koridory duýduryş döredýär: Babülmandep bogazynda uly krizis

Yemenemendäki kanuny hökümet güýçleri bilen Eýran tarapyndan goldanýan Hutiler arasynda barha möwjeýän harby dartgynlyk, Gyzyl deňzi we global söwda we energiýa transportynyň ömri gany bolan Bab al-Mandab bogazyny uly howpsuzlyk krizisine getirdi. Birek-birege dawa-jenjellerden soň sebitdäki harby deňagramlylygyň çalt üýtgemegi halkara deňiz transport geçelgeleriniň peselmegine sebäp boldy.

Hussiler Strategiki Muha portuny we Maýýun adasyny ele aldy

Eýran tarapyndan goldanýan Hussiler, Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa tarapyndan goldanýan hökümet güýçleriniň gözegçiligi astyndaky taryhy we strategiki Gyzyl deňiz porty Muha şäherini ele geçirmegi başardy. Bu ädim bilen Hutiler Yemenemeniň Gyzyl deňziniň ähli kenar ýakasyna doly gözegçilik etdiler. Hökümet güýçleri sebiti yzyna almak üçin başlan garşylyklaýyn operasiýa şowsuz boldy we harby bölümleriň yzyna alnandygy habar berildi.

Munuň bilen kanagatlanman, Hutileriň Gyzyl deňziň derwezesi bolan Meýýun adasyny hem ele geçirendigi habar berildi. Meýýun adasy, Bosfor derýasynyň iň dar nokadyny iki aýry deňiz transport liniýasyna bölýänligi sebäpli, global deňiz gatnawy taýdan möhüm orny eýeleýär. Adanyň ýykylmagy, hutileriň Bab al-Mandab bogazyna göni gözegçilik edýändigini aňladýar. Mundan başga-da, Gyzyl deňizdäki Zukar adasy hem hutileriň eline geçdi. Hutisiň harby metbugat sekretary yaahýa Seri takmynan 5 müň 400 inedördül kilometre barabar 6 etrapçanyň gözegçiligini ele alandyklaryny mälim edeninde, Maýýun adasy barada jikme-jik maglumat bermekden saklandy.

Howp astyndaky global söwda: Trump Riýady ret edýär

Bu möhüm wakalar dünýä derejesinde alada döredýän hem bolsa, ememeniň medaragly Güýçleriniň Baş serkerdesi Raşad al-Alimi Yemenemeniň global söwdany, deňiz howpsuzlygyny we energiýa liniýalaryny goramagyň ilkinji hatarydygyny aýtdy. Alimi Bab al-Mandab bogazyny goramagyň diňe bir Yemenemeniň özygtyýarlylygyny goramak bilen çäklenmän, eýsem dünýä azyk we energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyny goramagy hem aňladýandygyny aýtdy.

Beýleki tarapdan, barha artýan howp sebäpli Saud Arabystanynyň Waşingtondan harby goldaw sorandygy öňe sürüldi, ýöne islän jogabyny almady. Axios tarapyndan berlen maglumata görä, Saud Arabystanynyň şazadasy Muhammet bin Salman ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump -a iki gezek jaň edip, Amerikanyň Hutilerine garşy howa hüjümini talap etdi. Şeýle-de bolsa, Trump administrasiýasy Yemenemende täze front açmak haýyşyny ret edip, ABŞ goşunynyň ileri tutýan ugurlarynyň Eýran we Hormuz bogazydygyny aýtdy. Şeýle-de bolsa, CNN ABŞ-nyň 100-den gowrak harby geňeşçisiniň Saud Arabystanyny we ABŞ-nyň Merkezi serkerdeliginiň (CENTCOM) serkerdesi Bred Kuperiň gyssagly utgaşdyrmak gepleşikleri üçin Riýada gidendigini habar berdi.

Nebit turbageçirijisine hüjüm we Ankara-Riýad liniýasyndaky tankydy ýygnak

Hormuz bogazyndaky howpsuzlyk töwekgelçiligi sebäpli Gyzyl deňziň nebit eksporty ugruna bagly Saud Arabystany gönüden-göni nyşana alyndy. Saud Arabystanynyň Energetika ministrligi, Hutiler tarapyndan edilen hüjümlerden soň ätiýaçlyk hökmünde Gündogar-Günbatar nebit geçirijisiniň wagtlaýyn ýapylandygyny habar berdi. Bu hüjümiň turbageçiriji nasos stansiýalaryna, Yragyň çäginden çykarylandygy çak edilýän uçarmansyz howa ulaglary (UAV) bilen amala aşyrylandygy mälim edildi.

Sebitdäki dartgynlylygyň ýokarlanmagy bilen diplomatik işjeňlik hem çaltlaşdy. Daşary işler ministri Hakan Fidan Saud Arabystanyň Daşary işler ministri Faýsal bin Ferhan Al Saud bilen möhüm telefon arkaly söhbetdeşlik geçirdi. Duşuşykda Saud Arabystanyna garşy edilen soňky hüjümler we sebitdäki howpsuzlyk arhitekturasyny sarsdyrýan harby wakalar barada giňişleýin pikir alyşyldy.