Gyzyl deňizdäki söweş jaňlary: ABŞ bilen Eýranyň dartgynlygy global energiýa koridoryna howp salýar

ABŞ bilen Eýranyň arasynda ot açyşlygyň bes edilmegi bilen güýçlenen özara ar alyş, Eastakyn Gündogaryň serhetlerinden geçip, dünýä söwdasynyň jany bolan Gyzyl deňze ýetdi. Eýran tarapyndan goldanýan Hussiler sebitdäki strategiki suw ýollaryny nyşana alýar we Saud Arabystanynyň nebit tankerlerine zarba urýar, bu konfliktiň sebit urşuna öwrülmek howpuny ýokarlandyrdy. Özara gödek sözler we harby işjeňlik dünýä bazarlarynda uly alada döretdi.

Gyzyl deňizdäki energiýa koridoryna uly zarba

Yemenemende işleýän Eýran tarapyndan goldanýan Huti söweşijileri Gyzyl deňzinde pilotsyz howa ulaglary (UAV) we raketalar bilen Saud Arabystanyna degişli iki sany ullakan nebit tankerine hüjüm edendiklerini habar berdiler. Hutisiň harby metbugat sekretary yaahýa Seri tarapyndan berlen beýanatda nyşana alnan gämileriň “Encelia” we “Layla” atly tankerlerdigi mälim edildi. Bu ädim, Huti topary tarapyndan Saud Arabystanyna garşy "deňiz embargosy" kararyndan soň amala aşyrylan ilkinji hakyky hüjüm hökmünde hasaba alyndy. Global deňiz söwda analitikleri Bab al-Mandab bogazynyň howpsuzlygy ýitirilse, söwda gämileriniň Gowy Umyt Kepisine barýan ýollaryny üýtgetmelidigini, bu bolsa ýük daşamagyň wagtyny we çykdajylaryny ep-esli ýokarlandyrjakdygyny nygtaýarlar. Hussiler takmynan 10 gämini yza çekmäge mejbur edendiklerini öňe sürýärler.

Trump Eýrana agyr harby sanksiýalar bilen haýbat atýar

Tanker hüjümlerinden soň ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump berk we tutanýerli tutum aldy. Bir ýyl mundan ozal global söwdada gatyşýandyklaryny aýdyp, hutilere garşy gaty güýçli harby operasiýa geçirendiklerini ýatladýan Trump, toparyň soňky hereketlerinden lapykeç bolandygyny aýtdy. Trump, eger-de hutiler bu agressiw garaýyşlary dowam etdirseler, göni howandary Eýrany jogapkärçilige çekjekdiklerini aýtdy we duýduryş berdi: "Şeýle etseler, ABŞ Huseýleriň Eýranyň wekilleri bolandygy sebäpli Tähran administrasiýasyny gönüden-göni nyşana alar we Eýrana-da, Huselere-de görlüp-eşidilmedik harby jeza berer".

ABŞ-nyň Döwlet sekretary Marko Rubio hem ylalaşyk üçin esas tapmak üçin Eýranyň açyk we ýapyk gapylardan "ýalbarýandygyny" öňe sürdi we Tähranyň töleýän bahasynyň her gije agyrlaşjakdygyny öňe sürdi. Beýleki tarapdan, ABŞ-da ýerleşýän “Axios” habar platformasy Pentagonyň Eýrandaky Ynkylap goragçy goşunynyň nyşanalaryna hüjüm etmek üçin Angliýanyň howa bazasyndan uçýan B-1 söweş uçarlaryny gaýtadan işjeňleşdirendigini öňe sürdi. Uruş uçarlarynyň uçuş ugurlary internet esasly radar yzarlaýyş ulgamlary arkaly hem barlandy.

Sebitleýin jeza we aňtaw söweşleri

Eýranyň Ynkylap Gwardiýasy ABŞ-nyň operasiýalaryna garşy durmady. Kuweýtiň serhedinde ýerleşýän we ABŞ goşuny tarapyndan ulanylýan Ali al-Salim howa bazasy we Al-Udeýri lageri daky nyşanalaryň üstünlikli urlandygy mälim edildi. Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Arakçi Waşingtonyň bolup biljek hüjümine maddy-tehniki, aňtaw ýa-da harby goldaw berýän islendik ýurduň, goldawyň ululygyna garamazdan Eýran goşunynyň kanuny nyşanyna öwrüljekdigini mälim etdi. Ynkylap goragçylaryna ýakynlygy bilen tanalýan Fars habar gullugy, Aýlag sebtindäki ABŞ harby bazalaryny elektrik bilen üpjün edýän möhüm elektrik stansiýalaryna gönükdirilen jikme-jik derňewi çap etmek bilen gorkuzdy.

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump, Axios-a beren beýanatynda Eýrana garşy taryhdaky iň uly harby operasiýalaryň birini meýilleşdirýändigini aýtdy we "Men ozal görlüp-eşidilmedik ululykdaky hüjümi pikir edýärin. Karar tapgyryna gaty ýakyn, ähli taýýarlyklar tamamlandy" -diýdi. Trump Ysraýylyň mümkin bolan operasiýa derrew gatnaşyp biljekdigini aýtdy. Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň indiki hepde ölen respublikan senator Lindsi Grahamyň jaýlanyşyna gatnaşmak üçin Waşingtonda boljakdygyny mälim eden Trump: "Bibi bilen gatnaşyklarymyz gaty gowy, bu ýere gelende hökman duşuşaryn" -diýdi.

Dartgynlylygyň güýçlenmegi bilen ABŞ-nyň Bagdatdaky ilçihanasy Eastakyn Gündogardaky raýatlary üçin global howpsuzlyk duýduryşyny berdi we has köp ünsi çekdi. Bu aralykda, Ysraýylyň daşary habar alyş gullugy Mossadyň müdiri Roman Gofmanyň Waşingtona gizlin sapar edendigi we Eýranyň ýadro programmasy we Merkezi aňtaw gullugynyň müdiri Jon Ratkliffe we ​​Ak tamyň işgärleri bilen uruş mümkin bolan ýagdaýlary ara alyp maslahatlaşandygy öňe sürüldi.